Congrestoespraak Monika Sie

Door Monika Sie op 29 juli 2013 Delen  

Dames en heren,
Vijftig jaar geleden sprak de directeur van de Wiardi Beckman Stichting, Joop den Uyl, het congres van de Partij van de Arbeid toe – dat toen in Den Haag werd gehouden, niet in dit mooie rode Leeuwarden. Hij sprak over het WBS-rapport Om de kwaliteit van het bestaan. Dat rapport had tot doel de PvdA weer politiek profiel en kleur te geven. Wij staan weer op zo’n punt.

De WBS is drie jaar geleden begonnen aan het Van Waarde onderzoek, tegen de achtergrond van het toenemende maatschappelijke onbehagen en de dreun van de bankencrisis. Want diepe economische crises zijn momenten van politieke waarheid. Periodes waarin zich ingrijpende veranderingen voltrekken.

De twee grote crises van de afgelopen honderd jaar, werden gevolgd door revolutionaire institutionele veranderingen. Nationaal en internationaal. Door een nieuwe economische en maatschappelijke orde. Op de Grote Depressie van de jaren dertig van de vorige eeuw volgden na de Tweede Wereldoorlog de sociaal-democratische gouden decennia, de opbouw van de verzorgingsstaat. Op de crisis begin jaren tachtig van de vorige eeuw, volgde een periode van groot vertrouwen in de markt, deregulering van financiële markten, en eenwording van de Europese markt.

We moeten ons realiseren dat we nu – na de bankencrisis van 2008 – weer leven in zo’n politiek uur U. In een tijd van politieke waarheid. Nederland en Europa zijn zichzelf aan het heruitvinden. De manier waarop Troelstra de politiek ooit definieerde – samen vormgeven aan de toekomst – is actueler dan ooit.
Onze economische orde staat op het spel, onze maatschappelijke orde staat op het spel. Nationaal, Europees en internationaal. Dan past het niet om ons in het politieke debat alleen door EMU-normen en CPB-oordelen te laten leiden. Om politici alleen te bevragen op de 3%-norm, hun plannen alleen te beoordelen op economische groei en efficiency van bestuur.

De nieuwe economische en maatschappelijke orde moet ook langs de maatlat van onze waarden. Wat is van waarde, hoe staat dat in de 21e eeuw onder druk, waar ontstaat positieve energie, en wat staat ons politiek te doen? Dat waren de vragen die we ons in het WBS onderzoek Van Waarde hebben gesteld.

Met het oog op een politiek kompas, tussen het beginselprogramma en het verkiezingsprogramma in. Dat in dit politieke uur U richting geeft aan ons politieke handelen. Een politiek kompas bovendien dat goed geijkt is op basis van de dagelijkse verzuchtingen en dromen van mensen.

Om onze koers stevig te verankeren in de alledaagse waarden van de mensen zijn we deze keer wat anders te werk gegaan. We hebben niet alleen wetenschappers geraadpleegd, maar voerden tientallen gesprekken met mensen, dwars door Nederland en dwars door alle beroepsgroepen.

Dat heeft zestig boeiende verhalen opgeleverd. Verhalen over wat mensen hoog zit. Verhalen waarin vier klassieke sociaaldemocratische waarden resoneren: bestaanszekerheid, goed werk, verheffing en binding. Bestaanszekerheid, goed werk, verheffing en binding staan onder druk, zo getuigen de verhalen.

Wat ook uit de gesprekken bleek, was hoe ver de politiek uit beeld is geraakt, hoe vervreemd mensen zijn geraakt van de politiek. Mensen zien hun persoonlijke problemen met slechte arbeidscontracten of het gebrek aan zeggenschap over werktijden steeds minder als gedeelde, in de samenleving breed levende, problemen die ook politiek geagendeerd zouden moeten worden om opgelost te worden.

De analyses en verhalen zijn samengebracht in dit handzame Van waarde manifest, dat samen met het achterliggende interviewboek en de analyses in onze WBS-stand te verkrijgen is.

We zijn heel gelukkig dat voorzitter Hans Spekman onmiddellijk vond dat het Partijbestuur zich tot deze resultaten moest verhouden. Het Partijbestuur heeft in november een commissie ingesteld, onder voorzitterschap van Kees Schuyt, om uit het Van Waarde onderzoek politieke conclusies te trekken. We bespreken vandaag met u het resultaat daarvan, in de vorm van de concept-resolutie ‘Wat van waarde is’.
Ik vind het een project van de hoop dat het Partijbestuur op dit moment van politieke waarheid, terwijl we regeringsverantwoordelijkheid dragen, expliciet een waardenperspectief kiest. Dat het oproept tot een strakke koppeling tussen de aspiraties van de mensen en ons dagelijkse politieke handelen. Het is een logische voortzetting van het ombudswerk, dat Hans zo’n impuls heeft gegeven in onze beweging. En van de manier van campagnevoeren waarmee Diederik Samsom de verkiezingen heeft gewonnen. Maar het zal het uiterste vragen van onze bewindslieden en politici, om dit project van de hoop uit te voeren, in tijden van extreme budgettaire krapte, economische recessie en in een kabinet met de VVD.

De kabinetsplannen naar aanleiding van het sociaal akkoord laten zien dat het kan. Eén aspect wil ik uit die plannen lichten. Omdat het een nieuw waardenperspectief aankondigt. Dat zijn de maatregelen tegen perverse flexibilisering van de economie. Die maatregelen gaan tegen de trend in van de afwenteling van kosten en risico’s op werknemers. Sociale partners en kabinet hebben laten zien dat het anders kan. Door een aantal strepen in het zand te trekken. We hebben laten zien dat de sociaal-democratie kan doen wat ze eerder deed. Het heft in handen nemen, en de dynamiek van het kapitalisme bijbuigen in de richting van onze waarden.

Met zijn plannen op het gebied van het flexwerk markeert onze minister van bestaanszekerheid, goed werk en binding, Lodewijk Asscher een nieuw, waarden-georiënteerd toekomstperspectief. Een perspectief waar de fractie en de vakbeweging al lang voor vechten. Namelijk dat wij ons als sociaal-democraten inzetten voor een waardeneconomie. Daarin beschermt het arbeidsrecht de werknemer. En is het arbeidsrecht geen concurrentiefactor, in een Europese race naar de bodem op het gebied van arbeidskosten en arbeidsbescherming.

Dit nieuwe perspectief, het begin van herstel van wat wij ooit ‘de rechtsorde van de arbeid’ noemden, laat zien hoe de politiek mensen weer greep op het leven kan geven. Hoe we samen de economie kunnen bijsturen, in de richting van meer bestaanszekerheid en goed werk.

Grenzen stellen aan foute flex is ook één van de hoofdpunten die het Partijbestuur uit het Van Waarde onderzoek heeft gelicht in de concept-partijresolutie. Ik ben echt blij dat we zo’n mooie start hebben kunnen maken.

Verdedigen wat van waarde is, betekent dat we de markt corrigeren. Dat we breken met het liberale individualisme, dat isoleert en niet bevrijdt. Dat we een politiek nodig hebben die luistert, samenbrengt, mobiliseert, greep geeft op het leven. Kortom: sociaaleconomisch naar links, sociaal-cultureel naar binding, en politiek naar versterking van zeggenschap.

Dankuwel.

Delen: