Verdrag en Hof in Karlsruhe maken EU democratischer

Verdrag en Hof in Karlsruhe maken EU democratischer

Door Judith Merkies op 25 september 2009 Delen  

De Duitse senaat, de Bundesrat, keurde afgelopen vrijdag het Verdrag van
Lissabon goed. Deze week zette de president van Duitsland zijn handtekening
onder de ratificatie van het verdrag. Daarmee is er weer een verdachte minder in
deze Europese ‘who-dunnit’, rondom de invoering van het nieuwe Europese verdrag.
Hier volgt een opiniestuk dat ik samen met mijn collega Matthias Groote van de
SPD geschreven heb, en donderdag in het FD verscheen.

Als mogelijke spelbrekers blijven alleen nog de presidenten van Polen en
Tsjechië over en het Ierse volk, dat zich op 2 oktober hierover uitspreekt.
Invoering van het verdrag zal het Europees Parlement meer bevoegdheden geven,
zoals goedkeuring voor de gehele begroting van de EU en meebeslissen over het
landbouwbeleid.

Duitsland schaart zich dus keurig bij het merendeel van haar EU-genoten in
het ondersteunen van het democratiseren van Europa. Toch wordt in Nederland
Duitsland als een van de boosdoeners gezien in het heropleven van het
nationalisme vanwege een vaak door Nederlandse politici verkeerd begrepen
uitspraak van het Constitutionele Hof van Duitsland, het
Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe.

Dit hof heeft op 30 juni besloten dat de Duitse president zijn handtekening
niet zonder meer ter ratificatie mocht zetten, ook al was het Verdrag van
Lissabon door het Duitse parlement goedgekeurd. Hiermee gedroeg het Duitse Hof
zich naar de mening van sommigen in Nederland betweterig en stelde het zich
boven de nationale en de Europese democratie.
Ook collegaparlementslid Sophie in ’t Veld veroordeelde het vonnis van het hof
(NRC 10 september) en stelde dat er een veto-recht was ontstaan voor nationale
parlementen ten aanzien van Europese regelgeving. Het Hof zou, met
geringschatting voor het Europees Parlement, ervoor hebben gezorgd dat de EU
wordt geremd en verlamd door nationale voorbehouden.

Merkwaardig genoeg is de correcte uitleg van het oordeel van het
Bundesverfassungsgericht in Duitsland geheel anders. Inderdaad stelt het hof in
Karlsruhe dat alhoewel Europa verregaand geïntegreerd is, er geen sprake is van
een soevereine staat, maar eerder van een verbond van soevereine staten. Dit
betekent dat het nationale parlement naast het Europees parlement een
belangrijke rol te vervullen heeft in het waarborgen van de democratie.

Zo stelt het Hof dat bij uitbreiding van de bevoegdheden van de Europese Unie
en bij uitbreiding van de Unie zelf, het nationale parlement goedkeuring moet
verlenen. Bedoeling van het Hof was om uitholling te voorkomen van de rechten en
plichten van het Duitse parlement. Het Hof keurde daarom ook niet de inhoud van
het Verdrag van Lissabon zelf af. In tegendeel, het werd meteen expliciet
goedgekeurd. Het Duitse Hof heeft alleen de Bundestag verzocht om zichzelf klaar
te stomen voor de nieuwe situatie.

Opmerkelijk genoeg is deze grotere rol voor nationale parlementen juist al de
bedoeling van het Verdrag van Lissabon. Dit verdrag geeft met gele- en
oranjekaartprocedures nationale parlementen een sturende rol in het Europees
beleid. Het Hof had zich dus de moeite kunnen besparen.
Blijft dat elke keer uitspraken als deze in Nederland worden aangegrepen om de
discussie rondom Europa te polariseren, in een voor of tegen Europa-kamp.
Hierdoor blijft de nuance ver weg. Europa is, zoals het Duitse Hof stelt,
inderdaad nog geen soevereine staat en het Europees Parlement is daadwerkelijk
nog geen compleet vertegenwoordigend instituut zoals een nationaal parlement. Er
is dan ook geen Europese regering. Met invoering van het Verdrag van Lissabon,
waarvan de epiloog met de laatste verdachten nog verrassingen kan geven, wacht
Europa een nieuw avontuur. Nog meer spelers op het toneel, maar met een
transparanter plot. Het is afwachten hoe de karakters zich ontwikkelen en hoe de
nationale parlementen hun rol uitbouwen ten opzichte van Europa en het Europees
Parlement. Dat betekent in ieder geval dat de nationale parlementariërs kennis
zullen moeten ontwikkelen van de Europese politiek, wil de besluitvorming
werkelijk democratisch zijn. Geen slecht idee.

Polariseren rondom Lissabon of het oordeel van het Bundesverfassungsgericht
wekt vaak de indruk dat democratie niet serieus wordt genomen. Gaat het er niet
juist om maximale ruimte te geven aan de door stemming aangegeven wil van het
volk? Met het Verdrag van Lissabon en het besluit van Karlsruhe krijgen we in
Europa meer democratie. Meer samenwerking tussen het nationale en het Europese
parlement. Welke richting Europa ook neemt, democratischer wordt het wel. Ook
met dank aan het Hof in Karlsruhe.

Matthias Groote is Europarlementariër voor de SPD en maakte onderdeel uit
van SPD Arbeitsgruppe des Bundestages zum Begleitgesetz.