Vakbondssteun tijdens apartheidsregime

Vakbondssteun tijdens apartheidsregime

Door Plakboek PvdA op 21 oktober 2013 Delen  

Willy Wagenmans is fractievoorzitter voor de PvdA in Houten en in het dagelijks leven programmamanager deelnemingen en fondsen bij de provincie Noord-Brabant. Maar vraag Willy naar zijn vroege jaren bij de FNV en de namen van Afrikaanse vakbondsmensen, ministers en politiek leiders rollen over zijn tong.

In 1980 begon Willy bij de afdeling Internationale Zaken van de FNV. Hij wordt verantwoordelijk voor het ‘Wij en Zij-Fonds’ (later bekend als FNV Mondiaal), het solidariteitsfonds van de vakbonden om onder andere de vakbeweging in ontwikkelingslanden te versterken. Het fonds werd gevuld met solidariteitsbijdragen van vakbondsleden, van de overheid via het vakbondsmedefinancieringsprogramma en sommige bonden wisten destijds ook middelen te regelen via cao-onderhandelingen.

Apartheid
Willy: ‘Zo hadden we geld om acties te organiseren en vakbonden wereldwijd te trainen en te ondersteunen. Zuid-Afrika had een traditie van vakbonden waar blank en zwart openlijk samenwerkten. Door de apartheid was er veel tegenwerking en werd het de vakbonden erg moeilijk gemaakt. De aandacht vanuit Nederland was groot en de anti-apartheidsstrijd leefde enorm onder vakbondsleden. Dat uitte zich in grote verbondenheid. Zo had de Dienstenbond een samenwerking met de Dienstmeisjesbond in Zuid-Afrika en stuurde kopieermachines.’

‘De bond van Journalisten nam het voortouw om Radio Freedom te ondersteunen. Het was het enige radiostation (destijds gevestigd in Mozambique) waar het ANC-geluid te horen was in Zuid-Afrika. Een actie voor Radio Freedom van de bond van journalisten en de omroepbonden in 1983 leverde 90.000 gulden op voor apparatuur en opleidingen. Een enorm bedrag destijds. Het fonds had ook een humanitair hulpprogramma voor mensen die hun baan kwijt waren geraakt of in de gevangenis belandden door vakbondsactiviteiten. De FNV ondersteunde dan de gezinnen van deze vakbondsstrijders.’

Fosatu
In 1979 ontstond in Zuid-Afrika een overkoepelende vakbondsorganisatie, de Federation of South African Trade Unions (Fosatu). Fosatu was gericht op het opbouwen van een brede multiraciale vakbeweging. ‘Als FNV hebben we veel samengewerkt, zowel in het opleiden van kaderleden en het ondersteunen met allerlei praktische zaken, alsook het organiseren van politieke steun. We werkten nauw samen met Scandinavische landen en voerden intensief overleg en coördineerden onze inzet. Met de vakbonden in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk coördineerden we vooral de politieke lijn’, aldus Willy. Bijvoorbeeld op het gebied van de sancties tegen Zuid-Afrika (olie- en wapenembargo) en de inzet binnen de Internationale Arbeidsorganisatie.

‘Wij mochten Zuid-Afrika niet in en vergaderden altijd in buurlanden of in Europa. Ik herinner me nog goed hoe een delegatie van Fosatu in Nederland te gast was. Het was voor de meesten de eerste keer en de Zuid-Afrikanen vielen van de ene in de andere verbazing. De samenwerking en het overleg met werkgevers, de juridische dienst die mensen bijstond, de scholing, het serieus genomen worden door de regering. Hoe kon dat toch allemaal, hoe kregen we dat voor elkaar?’

Cosatu
In 1985 is Fosatu opgegaan in het Congress of South African Trade Unions (Cosatu). Een historisch moment voor de multiraciale vakbeweging in Zuid-Afrika. Jay Naidoo, later minister in het eerste kabinet van Mandela, was de eerste algemeen secretaris. Ook Cyril Ramaphosa, leider van de National Union of Mineworkers, was nauw betrokken bij Cosatu. Ramaphosa speelde in de jaren tachtig een belangrijke rol in de onderhandelingen met het apartheidsregime om naar democratische verkiezingen toe te werken.

‘Jarenlang werkten we met de vakbondsleiders samen, we steunden hen en de FNV was bij de grote mijnwerkersstaking in 1987 zelfs bereid om 500.000 gulden uit de eigen stakingskas vrij te maken voor juridische ondersteuning van de vakbond in Zuid-Afrika. Pas veel later realiseer je je dat het er toe deed. De dag dat Nelson Mandela vrijkwam, liep niet alleen zijn toenmalige vrouw Winnie aan zijn zijde, maar ook Cyril Ramaphosa. Het is heel bijzonder om als vakbond en ook als medewerker bij te hebben gedragen aan het versterken van de vakbond. De vakbeweging was een factor van betekenis in het land en Cosatu is dat nu nog steeds.’

Delen:

Een verbonden samenleving

Eerlijke spelregels zijn nodig. Zodat grote bedrijven netjes belasting betalen, net als de bakker op de hoek. Zodat we uitbuiting van werknemers aanpakken. En zodat we minder schreeuwen en beter naar elkaar luisteren.

Lees ons verkiezingsprogramma