Terugdringen werkloosheid staat voorop

Terugdringen werkloosheid staat voorop

Door Diederik Samsom op 25 september 2013 Delen  

De eerste tekenen van herstel zijn er. De economie lijkt zich voorzichtig op te richten, de stijging van de werkloosheid zwakt af, de huizenmarkt komt weer op gang. Maar Nederland is er nog niet. Nog lang niet. De lijst met opdrachten voor het kabinet is nog lang. EĆ©n opdracht steekt er voor de Partij van de Arbeid bovenuit. Zowel qua omvang als qua urgentie: het terugdringen van de onacceptabel hoge werkloosheid en jeugdwerkloosheid. Dat zei ik tijdens mijn bijdrage (pdf) aan de Algemene Politieke Beschouwingen.

Download de bijdrage (pdf) >
Download de bijdrage (html) >

Hieronder lees je de volledige bijdrage aan de Algemene Politieke Beschouwingen:

(Gesproken woord geldt)

Voorzitter,

“Wij zullen, hoop ik, een partij worden, vol van realisme en idealisme. Een werkelijkheidszin, die rekening houdt met het bereikbare, doch die beseft, dat in de werkelijkheid het ideaal ook meedoet. Anderzijds een idealisme, dat ver vooruitziet, maar daarom niet voorbijgaat aan wat vlak voor ons ligt.”

Dit is de sleutelpassage uit de toespraak van Willem Drees bij de oprichting van de Partij van de Arbeid. Een unieke samenwerking van socialisten, progressieve christenen en vooruitstrevende liberalen. Omdat ze niet vast wilden blijven zitten in hun eigen gelijk, maar overtuigd waren van de kracht van samenwerking. Drees wist dat het land weer opbouwen hard werken zou zijn, zwoegen, afzien. Maar het rotsvaste geloof dat morgen beter zou zijn dan vandaag, hield Nederland op de been. Het realisme hand in hand met het idealisme.

Het is dit evenwicht dat ons land in de naoorlogse decennia tot grote hoogten heeft doen stijgen. De verbeelding van een beter Nederland is altijd hand in hand gegaan met realisme over de smalle marges van de politiek en oog voor wat vlak voor ons ligt.

Beter dan in Drees’ woorden van 1946 valt de spanning in de inborst van de PvdA niet te beschrijven. De PvdA is al 67 jaar de vertegenwoordig van werkende mensen, van gewone gezinnen, die de politiek nodig hebben om hun rechten te beschermen. Mensen die met bloed, zweet en tranen zekerheden hebben opgebouwd en bang zijn dat de veranderende wereld hen die weer uit handen slaat. Maar juist om zekerheid te houden, moeten we meebewegen met die veranderende wereld.

Het klinkt onheilspellend. Want verandering maakt onzeker. Dat voel je overal. Toch is het dit vooruitgangsgeloof dat PvdA-ers altijd heeft geïnspireerd om dit land te willen veranderen. Veranderen op een manier die mensen meer vrijheid en meer zekerheid geeft, ze onafhankelijker maakt van de keuzes van anderen, hun werkgever of de overheid bijvoorbeeld. Zo zal het ook nu moeten gaan. We gaan door een tijd van ongekende verandering, van grote onzekerheid, van angst voor de nabije toekomst. Wij doen wat nodig is om Nederland daar doorheen te slepen.

Maar we weten ook waaróm we het doen: omdat we daarmee Nederland naar een tijd van nieuwe zekerheden, nieuw evenwicht, kunnen brengen. Het realisme hand in hand met het idealisme.

Het vergt het uiterste van ons, want de realiteit lijkt oneindig weerbarstig en de idealen soms heel ver weg. Nederland gaat door de moeilijkste periode in decennia. Pensioenen die worden gekort, huizen zijn minder waard dan de hypotheek, bijna 700.000 mensen zitten zonder baan, vele duizenden zzp-ers zonder opdrachten, jaren van koopkrachtachteruitgang en negatief consumentenvertrouwen. Het maakt velen moedeloos. Het geloof dat morgen beter wordt dan vandaag of dat onze kinderen het beter krijgen dan wijzelf, wordt ernstig op de proef gesteld. En de verandering die daarvoor nodig is, vraagt veel van mensen. Heel veel.

Afgelopen zaterdag in Heerenveen. Een man doet open, zijn dochter van pakweg 15 jaar oud achter hem. Een geanimeerd gesprek. Hij volgde alles. Politiek24, het journaal, de kranten. Maar hij werd er bang van. ‘Weet u’, zei hij, ‘ik durf ‘s avonds nauwelijks nog naar Pauw en Witteman te kijken, omdat ik bang ben dat er dan weer een politicus aan tafel zit die opnieuw gaat vertellen wat er allemaal anders moet. Ik wil het niet meer. Ik wil niet dat alles verandert, ik wil gewoon dat het beter gaat.’ Ik snapte hem zo goed.

Zelden stonden de verwachtingen over wat de politiek tot stand kan brengen zo op gespannen voet met de mogelijkheden die we hebben. Ik hoor het iedere dag: waarom groeit de economie nog niet, waarom daalt de werkloosheid nog niet, waarom gaan we er nog niet op vooruit? Dat had u vorig jaar toch allemaal beloofd? Nee, dat niet, maar ik begrijp de vragen.

De realiteit is dat de politiek de problemen niet van de ene op de andere dag kan oplossen. De werkloze niet vandaag een baan bezorgen. De huizenbezitter niet vandaag verlossen van z’n restschuld. Of de ZZP’er van een gevulde opdrachten portefeuille voorzien. De structurele problemen van de loze-belofteneconomie, huizenprijsbeloften, woekerpolisbeloften, pensioenbeloften, die in lange tijd zijn opgebouwd. Die repareren we niet morgen.

Maar de politiek kan morgen wel iets anders doen. Gezamenlijk werken aan een oplossing. En gisteren. En overmorgen. Met steun van de Partij van de Arbeid fractie heeft het kabinet het afgelopen jaar veel stappen gezet die zorgen dat Nederland de weg omhoog weer kan inslaan. Voor tevredenheid met de resultaten is het nog te vroeg, maar de PvdA is trots op wat er tot nu toe tot stand is gebracht.

De huizenmarkt komt langzaam uit het slop, door eindelijk duidelijkheid te scheppen over hypotheekrenteaftrek, huurprijzen en investeringsmogelijkheden van corporaties. De eerste gevolgen worden nu zichtbaar.

Er kwam rust op de arbeidsmarkt met een Sociaal Akkoord van vakbonden en werkgevers. En er kwam steun voor belangrijke hervormingen: – Een activerender WW, een eerlijker ontslagrecht, meer zekerheid voor flexwerkers en een baan voor mensen met een arbeidshandicap.

Een akkoord in de energiesector zorgt voor nieuwe investeringen. We krijgen meer banen in innovatieve technologie én een duurzamere energievoorziening.

In de zorg en het onderwijs kwam het kabinet tot overeenstemming met bijna alle betrokken organisaties. Met resultaat: behoud van meer banen in de zorg, omdat men bereid was loonruimte in te leveren. En met zo’n 3000 nieuwe banen voor jonge leraren.

Een natuurpact zorgt voor een mooier landschap en creëert direct en indirect vele duizenden banen.

De eerste tekenen van herstel zijn er. De economie lijkt zich voorzichtig op te richten, de stijging van de werkloosheid zwakt af, de huizenmarkt komt weer op gang.

Maar Nederland is er nog niet. Nog lang niet. De lijst met opdrachten voor het kabinet is nog lang.

Eén opdracht steekt er voor de Partij van de Arbeid bovenuit. Zowel qua omvang als qua urgentie: het terugdringen van de onacceptabel hoge werkloosheid en jeugdwerkloosheid. Werkloosheid is met afstand het meest ondermijnende probleem van dit moment. Omdat het verlies van werk niet alleen verlies van inkomen betekent, maar ook verlies van sociale contacten, van vastigheid, van zekerheid.

Het is met die reden dat de Partij van de Arbeid fractie voor de zomer het kabinet heeft gevraagd om de begrotingsopdracht voor 2014 niet alleen te definiëren in termen van lasten en uitgaven, maar vooral met een pakket aan stimulering te komen. Het eerste antwoord op de crisis is immers: de economie aan de praat krijgen. Niet met geld dat op is – de schatkist is meer dan leeg – maar met geld dat er wel is: het mobiliseren van vastzittende vermogens – zoals de stamrechtbv’s – , pensioenfondsen verleiden om meer in Nederland te investeren en door de strijdbijl met de woningbouwcorporaties te begraven, zodat zij weer gaan bouwen. Energiebedrijven stimuleren nieuwe windparken aan te leggen.

De Partij van de Arbeid fractie is blij dat het kabinet tot een dergelijk pakket is gekomen. Maar kijkt tegelijkertijd met argusogen naar voortgang en resultaten. De Nederlandse Investerings Instelling mag niet de zoveelste praatclub worden, maar wij verwachten nog voor het eind van het jaar de eerste echte initiatieven en investeringen. De overeenstemming met de woningbouwcorporaties en aanpassingen van de verhuurdersheffing moeten tot concrete projecten leiden. Is Rotterdam-Zuid nu zeker gesteld? Welke concrete initiatieven op het gebied van isolatie kunnen we als gevolg van het extra geld verwachten en met hoeveel banen tot gevolg? Wanneer kunnen we de windparken op zee gaan zien? En mag ik hierbij warme aandacht vragen voor het idee van het CDA om met het zogenaamde “Overijsselse model” ook bij provincies investeringen te ontlokken. Ik neem aan dat collega Buma er in zijn inbreng op ingaat, maar onze volle steun heeft hij alvast.

En de PvdA is tevreden dat de tweede opdracht voor de begroting van 2014 – het in verantwoord tempo herstellen van de overheidsfinanciën – niet heeft afgedaan aan de eerste. De waarschuwingen van allerlei onheilsprofeten en andere economen ten spijt, ligt er een begrotingspakket dat werkgelegenheid en groei bijna geheel ontziet. Dat is een mooie prestatie. Door de lastenverzwaringen slim te kiezen, bij zorg de verspilling aan te pakken in plaats van snijden in pakket en enkele investeringen beter te timen, houdt Nederland het economisch herstel in 2014 vast.

En ook de derde opdracht, een evenwichtig inkomensbeeld, is goed vervuld. Veel Nederlanders gaan er door de slechte economie volgend jaar nog steeds iets op achteruit. Maar het kabinet levert op een voor de Partij van de Arbeid cruciaal punt: de pijn eerlijk verdelen. Werkenden met lage en middeninkomens worden zoveel mogelijk ontzien en gaan er in een behoorlijk aantal gevallen zelfs een beetje op vooruit. Mensen met een hoger inkomen wordt gevraagd wat extra bij te dragen, maar die bijdrage blijft voor iedereen draagbaar. Dat is de belofte die de PvdA vorig jaar deed. En daar houden wij het kabinet aan.

Mevrouw de voorzitter,

Maar de belangrijkste opdracht gaat niet over 2014. Niet over de begroting, de stimulering, of de koopkracht. Dat is in de woorden van Drees – dat wat nabij ligt, het realisme. Net zo belangrijk of nog belangrijker is dat wat ver vooruitziet, ons ideaal. In wat voor land leven we straks? Waarom doen we dit allemaal? Het antwoord op die vraag is het antwoord op de angst voor verandering die de man uit Heerenveen zo expliciet verwoordde.

Waarom veranderen we nu alles in de zorg, de arbeidsmarkt, de financiële sector en de woningmarkt? Wat geef ik hem als reden? Zijn reden stond achter hem: zijn 15 jarige dochter. Voor haar. En haar hele generatie. In het eerste decennium van deze eeuw liep haar toekomstperspectief vast; in de financiële crisis, in de Eurocrisis, in de economische crisis, in de politieke impasse. Het is onze taak om in het tweede decennium het toekomstperspectief te hervinden.

In wat voor land leeft zij straks? Waar verdienen we ons geld mee, in wat voor bedrijven werken we, hoe zorgen we voor zieken en ouderen, hoe onderwijzen we onze kinderen, hoe ziet onze energievoorziening eruit? Kortom: waar werken we met zijn allen naartoe gedurende de komende jaren? Ik schets u ons ideaal van ons land over 10 jaar.

Dan heeft Nederland een verschuiving ondergaan van een dienstverlenende en financiële economie, die langzaam vormverlies begon te vertonen, naar veel meer accent op een bloeiende maakindustrie. De maakindustrie die ons land al zoveel parels heeft geschonken en waar nog steeds de kern van onze kracht ligt. Nederland heeft de beste regio’s, de techniek rondom Eindhoven, de creatieve industrie rondom Amsterdam, de chemie in Limburg, de biomedische technologie in Leiden, de duurzame energie in het Noorden.

En Nederland heeft de juiste ondernemers, kijk naar wat Wim van der Leegte met Nedcar doet. Hij is lid van VVD en CDA geloof ik, maar dat geeft niks, het is in alles een sociaaldemocratisch ondernemer. Focus op de lange termijn, niet op winst, maar op meerwaarde, goed voor hun mensen, gericht op samenwerking. En hij is niet de enige. Ons land zit er vol mee. Voor dat type ondernemerschap rollen we nu de loper uit. Met investeringen in onderwijs, met een Techniekpact om ervoor te zorgen dat er genoeg technici bij komen, met investeringen in Topsectoren, met het energieakkoord dat innovatie in de techniek van de toekomst bevordert. Daarom hervormen we de financiële sector drastisch, zodat ze weer in dienst komt te staan van deze reële economie in plaats van haar op het spel te zetten. De veranderingen van nu, garanderen het verdienvermogen van het volgende decennium. Met dat ideaal wil de man uit Heerenveen vast wel meegaan.

Maar welke zekerheden heeft zijn dochter dan, als ze de eerste stappen op de arbeidsmarkt zet. Veroordeeld tot het leger flexwerkers? Verstoken van de zekerheden van collectieve arrangementen die ieder mens nodig heeft om het leven zelf in te richten: huis, gezin, toekomst. Baantje aan baantje rijgend om rond te komen? Of komt ze in die arbeidsmarkt die wij voor ons zien in onze idealen? Eentje waarin jongeren weer kans hebben op een vast contract, oudere werknemers van baan kunnen wisselen zonder alle sociale zekerheid achter zich te verbranden. Waar de krapte op de arbeidsmarkt wordt opgevangen door geslaagde participatie van vrouwen, migranten, ouderen. Waar ouders werk en zorg nog beter combineren. Waar je ongeacht je werk of je contractvorm kunt rekenen op een aantal basiszekerheden: een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid, een fatsoenlijke pensioenopbouw.

En voor sommigen, met een arbeidshandicap, geldt speciaal de vraag: zitten ze in de sociale werkvoorziening? Of misschien thuis? Of hebben ze een plek gevonden in een bedrijf tussen de collega’s, waar ze tussen de anderen normaal kunnen meedoen aan het werk en dus aan het leven?

Ons ideale antwoord op deze vragen is duidelijk. Maar om die waar te maken, moeten we nu de arbeidsmarkt veranderen. Daarom veranderen we Flexwet, ontslagrecht, ww, participatiewet en pensioenwetten. Allemaal veranderingen. Die angstig maken als je alleen denkt aan wat er vandaag verloren kan gaan, maar hoop geven als je weet wat wij, en onze kinderen, ervoor terugkrijgen.

Maar er is meer nodig. Voor zijn dochter, en voor hemzelf is er straks een heel andere gezondheidszorg dan nu. Geen kostbare zorg, op afstand, in grote instellingen, maar zorg dichtbij mensen. Met een grotere rol voor de directe omgeving, met meer samenhang met wonen en welzijn, en de wijk en de buurt. Meer zorgen voor elkaar, minder uitbesteding en minder aanbesteding. Met een belangrijke rol voor wijkverpleegkundigen en huisartsen. Die onze zorg beter, en beter betaalbaar maken. Zorg die bovendien wordt opgebracht naar draagkracht en bekostigd wordt op kwaliteit, niet op volume. Dat is waarom we al die veranderingen van nu inzetten.

En in wat voor wereld bevindt dat Nederland zich? De wereld met twee grootmachten en een overzichtelijke ideologische strijd is al lang geschiedenis. De komende decennia bepalen China, India en Brazilië minstens zozeer het beeld als Amerika en Rusland. In die nieuwe wereldorde moet Europa zich een nieuwe plek veroveren. In de strijd om grondstoffen en energiebronnen, de concurrentie om de nieuwe markten in Afrika, Zuid-Amerika en Azië en de strijd om respect voor mensenrechten dient Europa zich te ontwikkelen van een verbrokkeld blok naar een eenheid. Dat zal niet lukken als Europese politici het vertrouwen in de EU niet weten te herstellen. Europa vergt reparatie. Geen desintegratie. Ook daarvoor zijn veranderingen nodig. We zullen meer soevereiniteit met elkaar moeten delen dan we nu comfortabel vinden, meer solidariteit tonen, dan we nu kunnen opbrengen.

Economie, arbeid, zorg, Europa. Vier onderwerpen waarop veel veranderingen nodig zijn. Op weg naar onze samenleving van de toekomst. Hoe je die noemt zal me een biet zijn, het gaat me om wat het betekent voor mensen. Het is dus niet de samenleving van minder: minder overheid, minder loon, minder zekerheid, minder zorg. Maar een samenleving van meer. Meer samenhang, meer duurzaamheid, meer ondernemerschap meer evenwicht, meer omkijken naar elkaar en meer samenwerking. Dat is het Nederland dat de PvdA voor ogen staat, de samenleving van onze idealen.

Mevrouw de voorzitter,

Met dit beeld voor ogen, weten we dus waaróm we moeten veranderen. We weten wát we moeten veranderen. Maar de zoektocht die in Den Haag deze maanden zoveel onrust veroorzaakt gaat over de vraag hóe we moeten veranderen. Gaat we het via de maatschappij? Via de politiek? Via combinatie van beide? Moet het zo snel als denkbaar? Of in een tempo dat iedereen kan meemaken?

Het lijkt erop dat Nederland zich buiten deze vierkante kilometer al heeft verenigd op de antwoorden op deze vragen. Werkgevers konden het eens worden met werknemers, specialisten met huisartsen, ziekenhuizen met patiënten, milieuactivisten met directies van oliebedrijven. Over veranderingen die ons ideaal dichterbij brengen, in een tempo dat rekening houdt met iedereen.

Dan moet het hier in de politiek toch ook kunnen lukken. En ik heb daar ook goede verwachtingen van. Gisteren verschenen de voorstellen van de meeste partijen. Ja, er zitten verschillen in, maar de overeenkomsten zijn groter. Er is grote overeenstemming over de gewenste stimulering van de economie. Er is consensus over de richting van de zorg, de arbeidsmarkt, de woningmarkt. De verschillen gaan vooral over tempo. Ik zie een gezamenlijke wens om de koopkrachteffecten fatsoenlijk te verdelen. De manier waarop verschilt en hier en daar wordt een ongeluk gemaakt, bijvoorbeeld als minima en ouderen met klein pensioen procenten op achteruit gaan. Maar dat is allemaal te overzien. Ik zie bovendien wensen, op onderwijs en op kinderopvang, die mijn fractie graag zou willen, en hopelijk ook kunnen honoreren, als de juiste dekking wordt gevonden.

In een tijd waarin zoveel verandert, kost het de politiek begrijpelijk tijd en moeite om er samen uit te komen. Maar ik weet zeker dat dat kan. En nodig is. Samen de schouders eronder zetten is onontbeerlijk. In samenleving en in politiek. Niet om met 76 stemmen hier, of 38 daar, plannen door te duwen. Maar omdat de veranderingen die we nu inzetten, zwaar zijn, diep ingrijpen, langdurig volgehouden moeten kunnen worden. En daarvoor is de meerderheid van vandaag niet voldoende. Perspectief op de toekomst is slechts houdbaar als er perspectief is op blijvende steun voor de ingezette koers.

Die koers is nu uitgezet. Door twee partijen met een verschillende visie op de samenleving, maar een gezamenlijk geloof in de toekomst en een rotsvast vertrouwen in wat Nederlanders samen voor elkaar kunnen krijgen. En PvdA en VVD zijn daarbij niet de enigen. De combinatie die is gevonden in een beleid dat mensen niet als consument ziet, maar als burgers die de ene keer zelfstandig, de anderen keer samen de toekomst van Nederland vormgeven. De wens voor een betrouwbare overheid die optimaal beschermt en minimaal belemmert, wordt door meerdere partijen gedeeld. Dat biedt genoeg overeenkomsten met andere partijen om gezamenlijk op te trekken.

Het kabinet heeft, zoals het behoort te doen, de lijnen uitgezet en de voorstellen gedaan. De samenleving staat klaar om de schouders eronder te zetten. Vandaag en morgen moeten we de eerste stappen zetten op weg naar zo breed mogelijk gedragen koers naar het Nederland van de toekomst. Het gaat ons lukken. Ter inspiratie geef ik onszelf mee wat Drees daarover zei. Niet bij de oprichting van de PvdA, maar bij de regeringsverklaring van 1948.

“Wij zijn zwaar beproefd, maar wij hebben onze veerkracht niet verloren. Grote moeilijkheden, maar ook grote mogelijkheden liggen voor ons. Moge het ons gegeven zijn, steunende op hogere beginselen, ondanks de sterke verschillen in staatkundige overtuiging, die in ons volk leven, gezamenlijk de kracht te ontwikkelen, die ons opgewassen doet zijn tegen de zware, maar grootse taak, die Nederland in dit tijdsgewricht heeft te vervullen.”

Dank u wel.

Delen: