Smokkelwaar voor Portugese evenknie

Smokkelwaar voor Portugese evenknie

Door Plakboek PvdA op 7 oktober 2013 Delen  

1974, de Anjerrevolutie in Portugal. De bevolking en legeronderdelen maken zonder bloedvergieten een einde aan de dictatuur. In de daaropvolgende verkiezingen gaat het over de vraag wie het in het land voor het zeggen krijgt, de communisten of de sociaal-democraten.

Harry van den Bergh, toenmalig internationaal secretaris van de PvdA, wordt door de Duitse bondskanselier Willy Brandt persoonlijk gevraagd honderdduizenden escudo’s naar Portugal te smokkelen om de wankele Portugese zusterpartij, Partido Socialista (PS), te helpen.

‘Als Brandt zo’n verzoek doet, dan weiger je niet. Ik voelde me ook wel vereerd. Anderen zeiden me dat het een gevaarlijke en illegale klus zou worden. Maar ik was jong en ik vond de risico’s betrekkelijk’, zegt Van den Bergh. Portugal was gevaarlijk instabiel na de revolutie en in de aanloop naar de verkiezingen. Op geldsmokkel stonden hoge gevangenisstraffen.

Het ‘koerierswerk met een missie’, zoals Van den Bergh het noemt, blijft niet bij één keer. Hij reist zes keer met bedragen ter waarde van miljoenen guldens naar Portugal. Ook andere sociaal-democratische partijen in West-Europa leveren koeriers, zoals het Engelse Labour.

De partijtop van de PvdA, onder wie premier Joop den Uyl, was op de hoogte van de smokkelacties. Op de laatste missie verleende Max van der Stoel, toenmalig minister van Buitenlandse Zaken, de diplomatieke koeriersstatus ‘met koffer en ketting’ aan Van den Bergh omdat het steeds risicovoller leek te worden.

‘In het vliegtuig vroeg ik de purser zelfs op mijn koffer te passen omdat ik bang was voor diefstal – aan boord van een vliegtuig… dwaas natuurlijk’, herinnert Van den Bergh zich.

‘Maar de PS van Mario Soares moest echt overeind blijven. Het geld was van belang om de partij te helpen opbouwen. Het was zinvol, ook als je kijkt naar de belangrijke rol die die partij speelde bij de latere ontwikkeling van de democratie in Portugal.’ Bij de verkiezingen in 1974 kwam Soares als grote overwinnaar uit de bus.

Over de herkomst van het geld onstond recent nog ophef. Van den Bergh dacht altijd dat de hoge bedragen bijeengebracht waren door de Socialistische Internationale. Een deel van het geld kwam echter uit de Verenigde Staten, waarschijnlijk van de CIA, die daarmee de PS wilden steunen om te voorkomen dat de communisten aan de macht zouden komen. Het was de Koude Oorlog. Een communistisch Portugal, dat was voor de VS een doemscenario, ook omdat het land lid was van de Navo.

‘Het is de vraag of het geld van de CIA afkomstig was. Indertijd wist ik dat in elk geval niet. Ook al was het CIA-geld, dan is er tenminste iets goeds mee gedaan. Geen bezwaar dus.’

Steun aan dissidenten of democratische oppositiegroepen blijft ook in deze tijd nodig, volgens Van den Bergh. ‘Maar zo’n missie zoals ik ondernomen heb, zou nu veel gecompliceerder zijn. Er is veel meer controle op vliegvelden en op geldstromen. Ik denk dat ik het weer zou doen.’ Spijt van zijn acties heeft hij in ieder geval niet.

Delen: