Samen voor een transparante lobby

Samen voor een transparante lobby

Samen voor een transparante lobby

Door Lea Bouwmeester op 5 mei 2015 Delen  

Een goede overheid is een open, transparante overheid, die burgers mee laat doen bij de totstandkoming van beleid. We hebben in Nederland ruim 16 miljoen lobbyisten die politiek, ministeries, toezichthouders en uitvoeringsorganisaties benaderen en proberen te beïnvloeden. En dat is goed. Iedereen kan meedenken. Maar dan is het wel van belang dat over de lobby zelf openheid bestaat. Iedereen mag zijn mening geven en zijn belang naar voren brengen, maar het kan eerlijker en transparanter. Daarom heb ik samen met mijn collega Astrid Oosenbrug een voorstel geschreven om de lobby transparant en toegankelijker te maken. Dit voorstel leggen we hierbij ter raadpleging voor. We nodigen iedereen uit mee te denken. Deel dus gerust je ideeën en suggesties met ons. Je reactie kun je mailen naar lobbyindaglicht@pvda.nl.

Nederland is van ons allemaal, niet alleen van de grote bedrijven met vaak een sterke lobby en veel invloed. Iedereen moet een eerlijke kans op beïnvloeding krijgen. Daarom moeten de momenten van beïnvloeding toegankelijk en transparant zijn. Zodat het parlement zijn controlerende taak beter kan vervullen. En iedereen een eerlijke kans heeft om zijn of haar invloed uit te oefenen.

Ons voorstel bevat drie kernpunten:

1.Lobbyparagraaf: zicht op invloed
2.Openbare agenda’s (van oa ministerie en toezichthouders)
3.Transparantie register Lobbyisten

Jouw reactie betrekken wij op een transparante wijze bij onze definitieve initiatiefnota.

———————————————————

VOORSTEL: Lobby in daglicht

Voorstellen voor een transparante lobby

Lea Bouwmeester en Astrid Oosenbrug

Inleiding

We hebben in Nederland ruim 16 miljoen lobbyisten die politiek, ministeries, toezichthouders en uitvoeringsorganisaties benaderen en proberen te beïnvloeden. En dat is goed. Een goede overheid is een open overheid, die burgers laat meedoen bij de vorming van beleid.

Ook over de lobby zelf dient openheid te bestaan. Iedereen mag zijn mening geven en belang naar voren brengen, maar het kan eerlijker en transparanter. Daarom bevat deze notitie voorstellen om momenten van beïnvloeding toegankelijker te maken en de gemaakte belangenafweging openbaar te maken. Met als doel dat de Eerste en Tweede Kamer hun controlerende en medewetgevende taak beter kunnen vervullen. En er op deze manier voor te zorgen dat iedereen een gelijke kans heeft om invloed uit te oefenen.

Het beïnvloeden van overheidsbeleid hoort niet in het geniep plaats te vinden. Het moet duidelijk zijn welke invloed een lobbyist namens de opdrachtgever heeft gehad op de totstandkoming van beleid of een wet. Daglicht biedt de beste remedie tegen onwenselijke beïnvloeding, onrechtvaardige verschillen in de weging van verschillende belangen en ‘regulatory capture’.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in zijn actieplan ‘open overheid’ een eerste aanzet gedaan om meer bekendheid te geven aan de mogelijkheden tot inspraak en beïnvloeding van overheidsbeleid. De PvdA is op zoek naar manieren om de transparantie van de lobby te versterken.

Deze nota bevat een aantal voorstellen die moeten voorkomen dat de lobby zich op een schimmige wijze voltrekt. De lobby heeft juist daglicht nodig. Wij nodigen u graag uit om te reageren op de voorstellen. Zodat we uw inbreng op transparante wijze kunnen gebruiken bij het uitwerken van onze initiatiefnota.

Achtergrond

In 2012 heeft de PvdA de wens uitgesproken dat duidelijk zou worden wie er met welk belang lobbyt op de ministeries. Dit was niet de eerste, maar ook niet de laatste keer dat de lobby ter discussie stond.

Het risico in de discussie is dat politiek en overheid enerzijds, en bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties anderzijds, vooral iets van elkaar verwachten. Zo stelde de minister van Financiën dat vooral banken zelf zouden moeten werken aan implementatie van aanbevelingen van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO). De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) verklaarde zich bereid om mee te werken aan een “legislative footprint”, maar pleitte daarbij voor “duidelijke en eensluidende richtlijnen” van de overheid.

Ook buiten de financiële sector lijken er geen principiële bezwaren te bestaan tegen openheid, al is er ook enige vrees voor overregulering en daarmee verstarring in de contacten tussen belangengroeperingen en politiek en overheid.

Voorstellen

1. Lobbyparagraaf: zicht op invloed
Wij stellen voor om bij elk groot beleidsonderwerp en wet (of een wijziging hiervan), altijd openbaar te maken welke belangen door wie zijn ingebracht en wat ermee is gedaan. De zogenaamde lobbyparagraaf wordt daarmee een verklaring van invloed waarin het betreffende krachtenveld en de bijbehorende belangen weergegeven worden.

Dit kan op hoofdlijnen prima worden vastgelegd, zodat ook Nederland een ‘legislative footprint’ krijgt bij grote beleidsvoorstellen en wetsvoorstellen. Ook het bedrijfsleven zelf is gebaat bij deze versterking. De ‘verklaring van invloed’ moet het minder gemakkelijk maken om inbreng “weg te schrijven”. De verschillende inzichten kunnen voluit aan de orde komen in het parlementaire debat.

Beïnvloeding vindt vaak in eerste instantie plaats door actieve uitnodiging hiervoor van de overheid, maar vaak ook op initiatief van belanghebbenden zelf. Dit proces en de bijbehorende inbreng moet geheel openbaar worden door:

A.Openbaar Integraal Afwegingskader
Bij de totstandkoming van wetten wordt er in kaart gebracht welke groepen, organisaties, instanties, personen etc. betrokken worden bij de totstandkoming van het voorstel. Door deze afweging en de uitkomst openbaar te maken, wordt actief gecommuniceerd welk belang is ingediend en wat ermee is gedaan. Ook moet duidelijk worden gemaakt waarom en hoe men betrokken is geweest. Op dit moment geschiedt de toepassing van het Integraal Afwegingskader (IAK) niet geheel in het openbaar.

B.Internet consultatie geheel openbaar
Nu kunnen deelnemers aan een internetconsultatie nog zelf beslissen of hun naam bekend wordt gemaakt. Dit willen we veranderen. Alleen personeels- of bedrijfsvertrouwelijke gegevens kunnen uit de reacties worden gehaald, maar het moet voor de buitenwereld duidelijk worden wie heeft gereageerd, met welk belang.

C. ‘Daglicht’ bij elk ingebracht belang
Uiteraard zijn er ook groepen, organisaties, instanties, personen etc., die een nog slimmere weg naar politiek, ambtenaren en toezichthouders kennen. En die op deze manier hun belang onder de aandacht brengen. Om te voorkomen dat deze groep wel ‘in het geheim’ kan lobbyen stellen we voor om iedereen te vragen zijn inbreng digitaal aan te leveren aan het ministerie. Dit kan eenvoudig op een digitaal A4.

Alle input kan dan op een openbare site worden gezet. Zodat het parlement deze informatie kan gebruiken voor zijn controlerende taak. Op deze manier is het voor iedereen transparant.

Door de bundeling van deze gegevens ontstaat een lobbyparagraaf over beïnvloeding van de ministeries. Deze voorstellen gelden uiteraard ook voor Kamerleden die een initiatienota of wet schrijven.

2. Openbare agenda’s, ook van toezichthouders
Traditioneel raakt de Nederlandse discussie over lobby met name “Den Haag”, en dan vooral de Haagse politieke vierkante kilometer. Lobbyisten kunnen echter ook actief zijn in de richting van ambtenaren, werkzaam bij ministeries, en in de richting van toezichthouders en andere uitvoeringsorganisaties.

Ook de contacten tussen lobbyisten en deze organisaties en personen dienen zoveel mogelijk in de openbaarheid te geschieden. In de Verenigde Staten is ervaring opgedaan met het openstellen van de agenda’s van de bestuurders van toezichthouders. Ons voorstel is de agenda’s van de top van ministeries, toezichthouders en uitvoeringsorganisaties via internet open te stellen. Uitzonderingen zijn mogelijk in vooraf bepaalde gevallen, bijvoorbeeld voor intern beraad en staatsgeheimen.

3. Transparantie register van lobbyisten
Verschillende Europese landen hebben een register met lobbyisten dat verder gaat dan het Nederlandse register. Daar kunnen we een voorbeeld aan nemen. De beroepsvereniging public affairs en lobby (BVPA) heeft hierop eerder positief gereageerd.

Ons voorstel is een register op te stellen waarin zijn opgenomen:

  • Alle mensen die een lobbypas van de Kamer in hun bezit hebben
  • Alle oud-Kamerleden en bewindspersonen die als lobbyist werkzaam zijn
  • Lobbyisten die zonder pas Kamerleden bezoeken, door openbaarmaking van het bezoekregistratiesysteem van de Tweede en Eerste Kamer (gericht op lobbyisten)

Uitnodiging tot reactie

Graag nodigen wij je uit om te reageren op dit consultatiedocument. Heb je verbeteringen of suggesties? De inbreng gebruiken wij om het voorstel verder uit te werken tot een initiatiefnota. Deze zullen we indienen in de Kamer.

Jouw inbreng maken wij openbaar, zodat transparant is met wie wij contact hebben gehad, wat de inbreng is, welk belang is ingebracht en welke afweging wij hebben gemaakt.

Graag ontvangen wij de reacties op lobbyindaglicht@pvda.nl

Achtergrondinformatie

Een verbonden samenleving

Eerlijke spelregels zijn nodig. Zodat grote bedrijven netjes belasting betalen, net als de bakker op de hoek. Zodat we uitbuiting van werknemers aanpakken. En zodat we minder schreeuwen en beter naar elkaar luisteren.

Lees ons verkiezingsprogramma