Persoonsgerichte aanpak in het strafproces

Persoonsgerichte aanpak in het strafproces

Door Ton Heerts op 17 oktober 2009 Delen  

Vandaag plaatste dagblad Trouw een opiniestuk van Mariëtte Hamer en mij.
Hierin pleiten wij voor meer maatwerk in het strafrecht: Persoonsgerichte
straffen zullen daders veel meer raken en uiteindelijk leiden tot veel minder
recidive.

De volledige tekst:

‘Bij het opleggen van straffen moeten we volgens Heerts en Hamer veel meer
naar de persoon kijken. Dan pas is straffen effectief.

‘Bij de discussie over het terugdringen van criminaliteit  gaat het vaak over
de vraag hoe we zo effectief mogelijk kunnen voorkomen dat mensen steeds weer de
fout in gaan. Daarbij geldt het adagium: gelijke monniken, gelijke kappen. Dat
lijkt logisch, maar wellicht is dit iets te star. Wij bepleiten meer maatwerk in
het strafrecht.

Het doel van het huidige strafproces en het opleggen van straffen is
tweeledig. Aan de ene kant willen we vergelding van het leed dat het slachtoffer
of de maatschappij is aangedaan. Aan de andere kant hopen we dat het opleggen
van een straf preventie werkt. Ten eerste door een voorbeeld te stellen; door te
laten zien dat misdaad niet loont en we sommige dingen niet accepteren (generale
preventie).

Ten tweede willen we dat de dader zich bewust is van wat hij heeft gedaan en
voorkomen dat hij in de toekomst nog een keer de fout gaat in (speciale
preventie).

Dat laatste bereiken we niet altijd met een standaard maatregel. Dat bereiken
we veel beter wanneer we een goed beeld hebben van de verdachte of de dader. Het
vreemde is dat de  achtergrond en de omstandigheden van de verdachte nu al wél
worden gebruikt om de verwijtbaarheid van zijn gedrag te nuanceren.

Denk bijvoorbeeld aan de vraag of iemand toerekeningsvatbaar is of niet.
Echter: bij het opleggen van (soorten) straffen wordt dit slechts tot op zekere
hoogte gedaan. Bijvoorbeeld als een rechter besluit om geen straf op te leggen
als  de gevolgen van daad al genoeg leed bij de veroordeelde heeft veroorzaakt.

Wat de PvdA betreft gaan we naar een nog veel meer op de persoon gerichte
straffen. Te beginnen bij de strafeis. De officier van justitie moet zich een
beeld kunnen vormen van de persoon en van zijn achtergrond door zich daar meer
dan nu in te verdiepen. De strafeis moet daaraan aangepast worden. Op maat
gesneden straffen leiden volgens ons tot effectievere straffen: effectiever
omdat zij meer leed toevoegen en daarmee ook herhaling beter helpen voorkomen.
Zo kan een bevel van de rechter waar je je aan moet houden om verdere straffen
te voorkomen even goed of zelfs beter werken dan een boete. Zo’n bevel kan
variëren in zwaarte: van een buurtverbod tot het verbod om harde muziek te
draaien.

De persoonsgerichte aanpak betekent echter niet dat men zoveel mogelijk moet
voorkomen dat iemand een klassieke straf als een gevangenisstraf moet krijgen.
Dat kan immers zeer nuttig zijn. Het betekent ook niet dat we  allerlei nieuwe
straffen gaan bedenken. Binnen de grenzen van het strafrecht kan een officier
van Justitie nu al kiezen uit een scala aan maatregelen, boetes of
vrijheidsstraffen. Het probleem zit hem er veel meer in dat hij daarbij de
Polaris-richtlijnen hanteert. Deze zijn weliswaar uniform en objectief, maar
daarmee ook mogelijk te star. Want dezelfde straf voor hetzelfde vergrijp kan
door verschillende personen heel anders worden gevoeld.

Heb je bijvoorbeeld te maken met een fanatieke en vernielzuchtige
voetbalsupporter? Dan zal deze zich meer gestraft voelen als hij een jaar niet
naar zijn favoriete club mag, dan wanneer hij 60 uur moet harken in het park. En
heb je te maken met een welgestelde, notoire hardrijder? Dan zal het opleggen
van een boete minder effect hebben dan wanneer het een jongere betreft die met
het lopen van een krantenwijk spaart voor een Ipod. Laat zo’n man dan maar eens
100 uur papiertjes rapen.

Persoonsgerichte straffen zullen daders volgens ons veel meer raken en
uiteindelijk leiden tot veel minder recidive. Wij willen daarom dat er niet
alleen sec naar het misdrijf of de overtreding wordt gekeken, maar dat veel meer
dan nu al vanaf het formuleren van de strafeis rekening wordt gehouden met de
dader en zijn achtergrond. Niet milder straffen dus, wel effectiever.
Uiteindelijk is dat goed voor de samenleving én goed voor de dader.’

Delen: