Shell kan belangrijkste actor van kentering in Nigeria zijn

Shell kan belangrijkste actor van kentering in Nigeria zijn

Door Sjoera Dikkers op 26 januari 2011 Delen  

De huidige manier van zakendoen door Koninklijke Shell en andere
oliebedrijven houdt in Nigeria een corrupt regime in het zadel. Zakendoen in
landen met corrupt bestuur vergt een nieuwe manier van verantwoording afleggen.
Nigeria, het olierijke land in West-Afrika, is waarschijnlijk het beste
voorbeeld ter wereld dat rijkdom aan grondstoffen zelden leidt tot ontwikkeling
en welvaart. Vooral het ontbreken van goed bestuur is hier debet aan.


Oliegeld

Jaarlijks ontvangt de Nigeriaanse overheid vele miljarden aan oliegeld. Dat
geld komt vooral terecht bij een kleine minderheid van kleptocraten die het geld
liever gebruiken om hun eigen machtspositie veilig te stellen dan voor
onderwijs, gezondheidszorg en betrouwbare infrastructuur. Maar liefst 65% van
het overheidsbudget van Nigeria is in 2009 op deze manier verdwenen, of liever
gezegd: gejat. Dit alles is mede mogelijk gemaakt door Shell en andere
oliebedrijven, onder het toeziend oog van westerse overheden.

De overvloedige hoeveelheid oliedollars heeft de Nigeriaanse samenleving
misschien nog wel meer vergiftigd dan de olielekkages in de Nigerdelta.
Corruptie, fraude en geweld, gedreven door de hang naar oliedollars, verzieken
de Nigeriaanse samenleving. Bij dat spel zijn de daders maar moeilijk van de
slachtoffers te onderscheiden. Ook de lokale bevolking in de zwaar bevuilde
gebieden heeft meer belangstelling voor de oliedollars dan voor het milieu.
Leven van oliegeld is makkelijker dan het harde leven dat de boeren en de
vissers leiden. De Nigerianen doen dat vooral zichzelf aan, ‘powered by Shell’.

Corrupt
We kunnen niet concluderen dat de Nigerianen hun ellende uitsluitend aan
zichzelf te danken hebben. Deze conclusie ontkent namelijk de rol van de
Koninklijke Nederlandse Shell en andere oliebedrijven. Shell is de voornaamste
exploitant van de olie in Nigeria. De dollars waarmee het systeem van corruptie
overeind wordt gehouden zijn voor het grootste deel afkomstig van Shell.

De vraag is dus of Shell iets kan doen aan de gevolgen die de exploitatie van
de olie heeft. Het antwoord is een duidelijk ja! Shell legt nu alleen rekenschap
af aan zijn aandeelhouders in het Westen en aan de Nigeriaanse overheid. Dat is
onvoldoende. De Nigeriaanse overheid is op elk niveau corrupt en in niets anders
geïnteresseerd dan oliedollars.

Opgepoetste waarheid
Ook de interesse van de meeste aandeelhouders van Shell is matig. Zij laten zich
maar wat graag in slaap sussen door een mooi ‘sustainability report’. Die
rapporten vertellen hoogstens een opgepoetste versie van de waarheid. Ik heb
diep in de ruwe olie gestaan op plaatsen waarvan Shell beweert dat ze zijn
schoongemaakt. Hierbij spelen de lokale overheden en ook de lokale bevolking een
dubieuze rol. De bedrijven die Shell inhuurt om de vervuiling op te ruimen doen
hun werk niet. Shell weet dat. Vaak dezelfde lokale bedrijven saboteren
pijpleidingen om zo weer contracten voor de volgende schoonmaak in de wacht te
slepen.

Zakendoen met corrupte overheden vergt extra zorgvuldigheid. Nu wordt
gehandeld in de wetenschap dat de overheid, waarvan het bedrijf afhankelijk is,
niet de belangen van de bevolking dient en dat de democratie daar vooral een
toneelstukje is voor de westerse bühne. Door toch zaken te doen met de
Nigeriaanse overheid legitimeert Shell het regime. Die wetenschap brengt een
zware verantwoordelijkheid met zich mee.

Bij die zware verantwoordelijkheid hoort verantwoording afleggen aan andere
belanghebbenden dan uitsluitend de overheid. Daar hoort transparante en openbare
beschikbaarheid van verifieerbare informatie bij.

Inzicht geven
Ik zou zo graag trots willen zijn op de Koninklijke Nederlandse Shell omdat deze
multinational hierin koploper zou zijn. Dat is mogelijk wanneer het bedrijf
inzicht geeft in de bedragen die worden betaald. Door inzicht te geven in de
olielekkages en de opruimwerkzaamheden van nieuwe, maar zeker ook van oude
olievervuiling. Door milieu- en mensenrechten-‘impact assessments’ openbaar te
maken en te laten zien wat wordt gedaan om de negatieve effecten van het werken
zo klein mogelijk te houden.

Deze informatie moet openbaar en verifieerbaar zijn. Het is dan aan de
bevolking, ‘non-governmental organizations’ en media van Nigeria om zich een
geïnformeerd oordeel te vormen over de activiteiten van Shell. Ook de
aandeelhouders weten dan echt waarin ze investeren.

Shell kan de belangrijkste actor van verandering zijn in Nigeria, maar dan
moet hij wel leiderschap durven tonen. Als dat leiderschap wat gestimuleerd moet
worden middels regelgeving over aansprakelijkheid van het moederbedrijf Shell in
Nederland werk ik daar graag aan mee.

Dit artikel stond woensdag 26 januari 2011 als ingezonden bijdrage in het
FD.

Delen: