Maak noodfonds met voldoende vuurkracht

Maak noodfonds met voldoende vuurkracht

Door Ronald Plasterk op 2 oktober 2011 Delen  

De Europese regeringsleiders hebben het er de afgelopen maanden grandioos bij
laten zitten. Wat
op 21
juli
bedoeld was als moment van eensgezinde daadkracht – de bijeenkomst van
de hoogste politieke macht in Europa die een eind zou maken aan elke twijfel
over de Europese vastberadenheid om de Griekse crisis op te lossen – werd een
fiasco. Een aaneenschakeling van Finse garantie-eisen, Nederlandse rekenfouten,
Duitse vetowensen en Grieks terugkrabbelen, gecombineerd met herhaaldelijk
ongelukkige communicatie, heeft het ‘besluit’ van 21 juli veel geloofwaardigheid
ontnomen. Laat de regeringsleiders doen wat er moet gebeuren: creëer een
noodfonds met voldoende vuurkracht, en los het probleem snel en afdoende op.

De Volkskrant, opiniepagina, 30 september 2011.

Inmiddels speculeren centrale bankdirecteuren openlijk over een Grieks
faillissement, lekt de Griekse regering vrolijk dat men de schulden voor 50
procent wenst kwijt te raken, en beginnen de Amerikaanse en Chinese regeringen
zich zichtbaar zorgen te maken over de mogelijk destabiliserende werking van
Europa op de wereldeconomie.

Als het waar is dat deze crisis Europa plaatst voor een duidelijke splitsing,
de ene kant op in de richting van een solide Europese monetaire unie, de andere
kant in de richting van snel verwateren, dan is de eerste optie niet
geloofwaardiger geworden. De tijd dringt.

Wat te doen? Het is nog steeds waar dat een Grieks ‘default’ (bankroet) een
grote klap zal toebrengen aan de economie in de eurolanden. Het nieuwste
toverwoord is ‘geordende default’, maar niemand weet wat het is, of het bestaat,
hoe het zou moeten gaan; er zijn geen precedenten voor een default van een
westers land dat deel uitmaakt van een muntunie, en er wordt daarom te
gemakkelijk aangenomen dat dit niet alsnog zou kunnen uitlopen op een
ongeordende default.

Er circuleren scenario’s van de omvang van de schade wanneer het mis gaat. De
waarheid is dat niemand het met enige zekerheid weet. De beste benadering is om
je te realiseren dat de bankencrisis na de val van Lehman ons ongeveer 5 procent
van ons nationaal product kostte, dus een grote crisis in het hart van Europa
zou best eens ergens tussen de 5 en 10 procent kunnen kosten; dat is voor ons
land dertig tot zestig miljard, elk jaar weer.

Om je er iets bij voor te stellen kun je het uitdrukken per huishouden: dan
kost een dergelijke crisis al snel tussen de vijf- en tienduizend euro per
Nederlands huisgezin per jaar. Dat is andere koek dan de 300 euro eenmalig per
inwoner die er tot nog toe aan garantstelling richting Griekenland is gegaan.

De kanttekening is dat niemand weet hoe groot de kans is dat het omvallen van
Griekenland tot zulke zwarte scenario’s zal leiden. Economie is geen exacte
wetenschap, het is de geaggregeerde psychologie van massa’s mensen en
organisaties, maar je moet dergelijke risico’s niet willen nemen.

Het getalm, de onduidelijkheid, de angst voor coalitiepartners of electorale
gevolgen die de Europese regeringsleiders lijken te verlammen doen de economie
schade. Wat allereerst nodig is, is inperking van de besmettelijkheid. Dat kan
door de slagkracht van het steunfonds te verhogen, zodat de markten weten dat
speculeren tegen Italië of Spanje geen zin heeft.

Haal de invoeringsdatum van het permanente fonds (het European Stability
Mechanism, ESM) naar voren, verhoog de omvang van het fonds en zorg er
tegelijkertijd voor dat de landen die onverhoopt van het fonds gebruik moeten
maken, gedwongen blijven hun begroting op orde te krijgen.

Het is buitengewoon onverstandig dat het kabinet verhoging van het fonds nu
uitsluit.

Interessant is het idee, geopperd door onder anderen de Amerikaanse minister
Timothy Geithner, om een hefboomeffect te creëren door het fonds te koppelen aan
de Europese Centrale Bank (ECB); het fonds treedt op als spaarder die zijn geld
brengt naar de ECB, op basis waarvan de ECB een veelvoud kan uitlenen. Hierdoor
kan de centrale bank (net als in de Verenigde Staten) een grote rust brengen,
want niemand zal speculeren tegen de leencapaciteit van de ECB.

Voor de slagkracht van het noodfonds is essentieel dat het niet wordt belast
met Finse eisen voor garantstellingen (die gaan ten koste van de andere
lidstaten), en dat de Duitse wensen voor vetorechten het fonds niet vleugellam
maken. Verder moet de eurocommissaris die belast is met het begrotingstoezicht
voldoende bevoegdheden overgedragen krijgen vanuit de lidstaten om op
geloofwaardige wijze te voorkomen dat er nieuwe situaties zoals die in
Griekenland ontstaan.

Als dit alles gebeurt, dus er is een effectieve brandgang door een stevig
noodfonds, er is een geloofwaardig toezicht zodat eurolanden niet meer van de
rails lopen, dan doet het er niet eens zoveel toe hoe het Griekse probleem wordt
opgelost.

Je kunt op de achterkant van een postzegel uitrekenen dat de Griekse schuld
waarschijnlijk niet houdbaar is, en dat er op enig moment op afgeschreven moet
worden (de Tweede Kamer heeft al maanden geleden een motie van de PvdA
aangenomen die vroeg om ‘herstructureren’). Als er gelegenheid is om dat moment
een of twee jaar uit te stellen is dat waarschijnlijk beter, omdat het de kans
op besmetting vermindert, en daarom verdient het de voorkeur om nu het pakket
van 21 juli uit te voeren.

Maar zelfs als er wel direct wordt geherstuctureerd, omdat het IMF
concludeert dat de Griekse schuld niet houdbaar is, met ‘haircuts’ van 50
procent, dan is het financieel nog wel te overzien. Het gaat om 2 procent van de
eurozone. Het zal hoe dan ook geld kosten, of Griekenland nu failliet gaat of
niet (tenzij je het land en het continent in een chaotische crisis wilt
storten).

Laat de regeringsleiders doen wat er moet gebeuren: creëer een noodfonds met
voldoende vuurkracht, en los het probleem snel en afdoende op.

Een verbonden samenleving

Eerlijke spelregels zijn nodig. Zodat grote bedrijven netjes belasting betalen, net als de bakker op de hoek. Zodat we uitbuiting van werknemers aanpakken. En zodat we minder schreeuwen en beter naar elkaar luisteren.

Lees ons verkiezingsprogramma