Integriteitsrecherche voor openbaar bestuur

Integriteitsrecherche voor openbaar bestuur

Door Pierre Heijnen op 18 december 2012 Delen  

De Partij van de Arbeid pleit voor een integriteitsoffensief in het openbaar bestuur. Er moet daarom een onafhankelijke integriteitsrecherche komen die onderzoek kan doen naar bestuurders die in opspraak komen vanwege integriteitsvraagstukken. Dit onderzoek wordt nu meestal uitgevoerd door verscheidene commerciële bedrijven, die integriteitsonderzoeken vaak op verschillende wijze waarderen en aanpakken.

Als een politieagent mogelijk in de fout is gegaan, wordt de rijksrecherche ingeschakeld. Maar als zoiets zich voordoet bij het openbaar bestuur, dan is het een ratjetoe: particuliere bedrijven, grote adviesbureaus of voormalige bestuurders komen onderzoek doen en leveren uiteenlopende kwaliteit en beoordelingen.

Ieder incident in het openbaar bestuur is er één te veel. Om die reden gaan we op mijn initiatief in de Kamer bespreken welke regels er verbeterd kunnen worden om integriteit in het openbaar bestuur beter te waarborgen en hoe de regels beter gehandhaafd kunnen worden.

Lees hier mijn bijdrage tijdens de begrotingsbehandeling van het ministerie van Binnenlandse Zaken:

Gesproken woord geldt

Ik wil achtereenvolgens aandacht besteden aan integriteit, burgemeesters, topinkomens, arbeidsvoorwaarden ambtenaren en aan de inrichting van het openbaar bestuur.

Integriteit is een kernwaarde van openbaar bestuur. Iedere keer als er sprake is van een incident, slaat dat een nieuwe wond in de relatie tussen mensen en hun bestuur. En er zijn al zoveel mensen die hun vertrouwen in het bestuur en de politiek hebben verloren. Die moeten we terugwinnen in plaats van er nog meer te verliezen. Nederland doet het in internationaal perspectief niet slecht, maar de ambitie moet zijn om in de top 3 te komen van meest integer bestuurde landen. Deelt de minister deze ambitie is mijn eerste vraag ? En zo ja, wat gaat hij doen om die doelstelling te bereiken? De PvdA wil hem helpen en heeft daarvoor een aantal suggesties.

1. Als zich eenmaal een incident lijkt voor te doen, moet dat onafhankelijk en voor heel Nederland op dezelfde criteria worden onderzocht. Dat is nu niet het geval. Zie de discussies die de vele andere rapporten oa van BING. De PvdA wil een onafhankelijk landelijk integriteisbureau dat standaard wordt ingeschakeld. Kan ook een hoop kosten besparen. Denk aan de meer dan 1 mln euro dat het COA onderzoek heeft gekost.

2. Zo spoedig mogelijk aanpassing van de wet financiering politieke partijen zodat ook plaatselijke afdelingen van politieke partijen onder deze wet vallen, nog voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2014.

3. Nadere initiatieven om een lijn te trekken voor volksvertegenwoordigers op landelijk en provinciaal en lokaal niveau ten aanzien van het vermijden van de schijn van belangenverstrengeling. De laatsten moeten zich onthouden van beraadslagingen en stemmingen over zaken waarmee een persoonlijk belang is gemoeid, voor de eersten geldt dat niet. Is de Minister bereid om hier een advies over in te winnen mede op basis van een vergelijking met andere Europese landen?

4. Er moet een een nieuw integriteitsoffensief komen. In januari eerst een hoorzitting. Die moet duidelijk maken of er meer, minder of andere regels moeten komen en hoe de handhaving kan worden verbeterd.

Topinkomens
Per 1 januari as treedt de Wet Normering Topinkomens in werking. Mooi. En nu verder. Sectorregelingen. En verdere stappen naar de 100 % ministersnorm. Wanneer. Monitoring van de effecten van de wet.

Mevrouw de voorzitter,

In de regio is een 100% overheidsbedrijf, bestuurd door een gemeenschappelijke regeling dat afval inzamelt, Avalex. Dat kent financiële problemen. De meer dan 200 vuilnismannen maken zich ongerust. Wat schetst mijn verbazing? Dat de voormalig directeur een krappe 200.000 en de interim directeur 300.000 euro zou verdienen. 300.000 voor een monopoliebedrijf met 200 man. Als we er 200.000 afhalen kunnen er vier extra vuilnismannen worden aangenomen. Ook veel beter voor de economie. Toen het nog gewoon gemeentelijke diensten waren, ging het om schaal 13 tot misschien 17 in een grote stad.

Mevrouw de voorzitter,

Ik vrees dat er veel meer voorbeelden zijn van overheidsbedrijven, vaak op grotere afstand van gemeenteraden, bijvoorbeeld in gemeenschappelijke regelingen waar exorbitante beloningen gelden. Lang niet alle gemeenten gaan nu eigen normen ontwikkelen die bovendien verschillen, ook qua reikwijdte. Bent u bereid om na te gaan hoe groot het probleem is. En of ook deze onder de WNT kunnen worden gebracht? MdV, de premier en mijn partijleider hebben beiden aangegeven te willen staan voor een sober en doelmatig bestuur. Drees als voorbeeld. MdV, ik zou graag willen dat deze minister er zichtbaar werk van gaat maken.

Arbeidsvoorwaarden ambtenaren
Mevrouw de voorzitter,

De PvdA hoopt oprecht op een akkoord met de bonden over de arbeidsvoorwaarden voor de ambtenaren. Er komt heel veel op ze af. Opnieuw 900 mln bezuinigen bovenop de lopende bezuinigingen. Reorganisaties als gevolg daarvan. Doortrekken van de nullijn met gelukkig enige ruimte dankzij de loonsombenadering, aanpassing van de rechtspositie aan die van werknemers in het bedrijfsleven. Gaat u samen met collega Blok net zoals collega Asscher aan de slag met de bonden om tot een akkoord te komen?

De PvdA wil dat er een visie komt op het ambtenaarschap ook na harmonisatie van de rechtspositie met de markt. Elementen die hierin thuishoren zijn trouw aan de grondwet, objectiviteit, integriteit, bescherming tegen politieke willekeur, het uitoefenen van gezag (tot aan geweldsmonopolie aan toe) jegens burgers, (beperkingen aan ) de vrijheid van meningsuiting. Een nieuwe ambtenarenwet.

Openbaar Bestuur
Mensen weer grip geven op hun omgeving, hun werk, hun voorzieningen. Daar moet het de komende jaren om gaan in het openbaar bestuur. We kunnen al kasten vullen met rapporten over ‘vertrouwen in de buurt’ en ‘loslaten in vertrouwen’. We kunnen containers vullen met rapporten over falen van organisaties in de zorg, het onderwijs en de corporaties. Autonome instituties in een soort niemandsland tussen de mensen en overheid. Het roer moet om. Wat gaat de minister van burgerschap eraan doen om deze instellingen weer te verankeren onder de mensen? Wat gaat de minister van burgerschap eraan doen om nieuwe initiatieven van burgers voor hun buurt, hun welzijn, elkaar, de natuur of welk publiek goed dan ook de ruimte te geven? Wat gaat de minister doen met de container van rapporten over falend bestuur in de publieke sector en de kast vol rapporten over ruimte voor de burgers?

Het openbaar bestuur zelf moet ruimte bieden voor zelforganisatie van mensen in hun buurt, dorp, of functioneel verband. Daarvoor hoeft het openbaar bestuur zelf niet kleinschalig te zijn. Het openbaar bestuur moet efficiënt zijn, competent zijn om ook de ingewikkelder voorzieningen te kunnen organiseren en slagkracht hebben om de gemeente of de regio te ontwikkelen.

Nu moeten kleine gemeenten in soms tientallen gemeenschappelijke regelingen samenwerken om de voorzieningen adequaat te kunnen organiseren. Doordat dat op afstand van de lokale volksvertegenwoordiging gebeurd, is er sprake van een democratisch tekort. Hoeveel gemeenteraadsleden klagen niet over het feit dat ze te weinig te vertellen hebben? Samenwerking is goed, taakdifferentiatie is beter, maar fusie van gemeenten is best. Dat kan prima vorm worden gegeven door gemeenten en provincie samen. Is de minister bereid om de provincies te vragen regio-indelingen te maken waarbinnen samenwerking en fusies kunnen plaatsvinden? De PvdA beoordeelt deze regio’s niet op aantallen inwoners, maar op de logische indeling ervan, aanslutend op woon-, werk-recreatiegebied van inwoners. Wanneer komt er een nieuw beleidskader herindeling?

De decentralisaties kunnen alleen succesvol zijn als ze betrokken mensen voldoende ruimte geven. Dat betekent dat gemeenten ongedeelde, ontschotte budgetten moeten krijgen voor werk, jeugdzorg, participatie, ouderen- en gehandicaptenzorg, etc. Hoe gaat de minister dat regelen? Gezien ook de weerstand bij belangenorganisaties, departementen en ja, ook hier in de Kamer?

Mevrouw de voorzitter,

Ongedeelde budgetten gaan niet samen met te kleine gemeenten. Die kunnen niet worden beheerd door ingewikkelde samenwerkingsverbanden, daar is een sterk bestuur en dito volksvertegenwoordiging voor nodig. Het gaat om 16 miljard euro erbij voor gemeenten, met enige overdrijving en verdubbeling van de huidige rijksbijdrage.

De PvdA prijst de minister voor zijn snelle actie om de ARHI-procedure voor de provinciefusie op gang te brengen. Wij hebben nog eens goed gekeken naar de situatie van het middenbestuur. Nu is er het perspectief van grotere gemeenten, een gesloten huishouding en het onderbrengen van de waterschappen bij de fusieprovincie. De PvdA wil een fusievoorstel dat vertrouwen biedt in betere en snellere besluiten van de fusieprovincie voor de ontwikkeling van de metropool Amsterdam, voor onze economie, voor de kwaliteit van onze ruimte, in door gemeenten, rijk en stakeholders ervaren bestuurlijke drukte en in draagvlak onder de bevolking.

Ten slotte,

Wil de minister de coördinatie voor de BES-eilanden daadwerkelijk op zich nemen en ervoor zorgen dat er geen onnodige reizen vanuit verschillende departementen naar de drie eilanden worden ondernomen? En uit te gaan van de behoeften van de mensen op deze eilanden in plaats van die van de departementen.

Een verbonden samenleving

Eerlijke spelregels zijn nodig. Zodat grote bedrijven netjes belasting betalen, net als de bakker op de hoek. Zodat we uitbuiting van werknemers aanpakken. En zodat we minder schreeuwen en beter naar elkaar luisteren.

Lees ons verkiezingsprogramma