Huis voor Klokkenluiders kan nog beter

Huis voor Klokkenluiders kan nog beter

Door Ruud Koole op 22 mei 2014 Delen  

De PvdA in de Eerste Kamer wil dat de indieners van het wetsvoorstel voor een ‘Huis voor Klokkenluiders’ hun plan aanscherpen. In de voorstellen regelen ze al meer bescherming en begeleiding voor klokkenluiders, maar we zien nog altijd ruimte voor verbetering. Met onze aanvullingen op het wetsvoorstel ‘Huis voor Klokkenluiders’ wordt het plan sterker: je verbetert de bescherming voor klokkenluiders, je verkleint het aantal organisaties dat zich ermee bezighoudt, én je geeft het een stevige juridische basis.

Voorbeelden als die van Ad Bos, die melding maakte van grootschalige fraude in de bouw en van Fred Spijkers, die met de wereld deelde dat defensie ondeugdelijke mijnen gebruikte staan diep in onze herinnering gegrift. Voor klokkenluiders, zowel in de private als de publieke sector, dient een goede, overzichtelijke en permanente voorziening te bestaan die het melden van maatschappelijke misstanden mogelijk maakt en de melders ervan goed beschermt.

Daarom is het goed dat de indieners voorstellen een ‘Huis voor Klokkenluiders’ op te richten. Maar we moeten ons in de Eerste Kamer wel afvragen of het voorstel er wettelijk voldoende in slaagt om dit doel te realiseren. Wat dat betreft heb ik een aantal zorgen.

Zo betwijfel ik of het goed is om het Huis voor Klokkenluiders onder te brengen bij de Nationale Ombudsman, omdat die volgens de wet alleen onderzoek doet wanneer de overheid nalatigheid of slecht werkgeverschap wordt verweten. De indieners willen dat het Huis voor Klokkenluiders onderzoek kan doen naar alle werkgevers, dus ook private marktpartijen.

Een andere zorg is de advies- en onderzoeksfuncties. De indieners willen in het Huis zowel een advies- als een onderzoeksfunctie onderbrengen, maar ik vind het opmerkelijk en risicovol als Het Huis advies moet geven aan de klokkenluider, maar ook de taak krijgt om onafhankelijk onderzoek uit te voeren.

Het wordt immers wel heel verwarrend als dezelfde instantie die tijdens de adviesfase de klokkenluider begeleidde, tijdens de onderzoeksfase gaat oordelen of er daadwerkelijk sprake is van een misstand.

Ten slotte vrezen we dat het gelijktijdig naast elkaar plaatsvinden van onderzoek door het Huis voor Klokkenluiders, het OM, inspecties en toezichthouders voor problemen kan zorgen. Het is duidelijk dat de verschillende instanties elkaar bij onderzoek niet in de weg moeten zitten. Maar betekent dit dat in geval van samenloop het onderzoek van opsporingsinstanties en toezichthouders altijd voorrang heeft boven onderzoek door het Huis? De indieners verwachten dat dit wel losloopt, maar ik zou dan eerder ervoor pleiten dit in een wet vast te leggen. Dan weten alle betrokken partijen waar ze aan toe zijn.

Juist omdat we goede bescherming van klokkenluiders zo belangrijk vinden, zou de PvdA in de Eerste Kamer liever een ‘Huis voor Klokkenluiders’ als combinatie van aparte afdelingen zien. Eén afdeling voor onderzoek naar de publieke sector, waarin de Onderzoeksraad Integriteit Overheid zou kunnen opgaan. Eén afdeling voor de private sector, die een aparte Onderzoeksraad Integriteit Marktsector, zoals die nu in oprichting is, overbodig maakt. De taken en bevoegdheden van elk van deze afdelingen worden in de wet apart en onderscheiden geregeld, daarbij onder meer rekening houdend met verschillende normenkaders.

Ook zou een aparte advies-afdeling binnen dat Huis kunnen bestaan, mits verzekerd is dat zij juridisch en functioneel gescheiden is van de beide onderzoeksafdelingen. Daarin zou het Adviespunt Klokkenluiders kunnen opgaan, zodat voorzien is in een permanent adviesorgaan, waar het Adviespunt nu nog een tijdelijk karakter heeft. Daarmee kun je de bescherming van klokkenluiders verbeteren, verklein je het aantal organisaties dat zich ermee bezighoudt, en krijgt het ‘Huis’ een stevige juridische basis.

Dit betoogde ik met mijn inbreng in het plenaire debat van dinsdag 20 mei, waarna de indieners hebben aangegeven inderdaad de wet aan te zullen passen in de door mij geopperde richting.

Een verbonden samenleving

Eerlijke spelregels zijn nodig. Zodat grote bedrijven netjes belasting betalen, net als de bakker op de hoek. Zodat we uitbuiting van werknemers aanpakken. En zodat we minder schreeuwen en beter naar elkaar luisteren.

Lees ons verkiezingsprogramma