Hervormen bankensector met kracht doorzetten

Hervormen bankensector met kracht doorzetten

Door Henk Nijboer op 9 maart 2015 Delen  

Voor iedereen die de illusie had dat de financiĆ«le sector inmiddels weer normaal functioneert, is het boek van Joris Luyendijk ‘Dit kan niet waar zijn’ verplicht leesvoer. Luyendijk beschrijft kraakhelder de noodzaak om de hervorming van de bankensector met kracht door te zetten.

Vanuit de financiële wereld klinkt inmiddels luidkeels de roep ‘om de banken toch vooral met rust te laten’. VNO-voorman Hans de Boer deed dit onlangs nog opzichtig in een lezing. Hij lijkt nu alweer vergeten te zijn hoe onverantwoorde risico’s en gedrag van de banken tot de crisis hebben geleid.

Luyendijk schetst aan de hand van typeringen van verschillende bankiers een helder beeld van de problemen in de sector. Het systeem dat korte-termijndenken vereist en hebzucht in de hand werkt. De amoraliteit, de invloed die wordt aangewend om wetgeving te beperken. En bovenal de complexiteit, waardoor niemand de immense risico’s kan beperken.

Bankieren betekent nu nog steeds: wel de lusten, maar niet de lasten. Winsten worden privaat opgestreken, verliezen worden afgewenteld op de overheid. Banken zijn nog steeds ‘too big to fail’. Deels is dat op te lossen door banken op te knippen en nieuwe instellingen toe te laten. Aan de andere kant zullen er zeer grote banken blijven, die zo verweven zijn met andere grote partijen dat het omvallen ervan onze reële economie in grote problemen zal brengen. Daarom zijn hogere kapitaalbuffers cruciaal. Ondanks de felle tegenlobby vanuit de sector verhoogde minister Dijsselbloem de verplichte buffers tot 4%. Wat de PvdA betreft moeten deze buffers nog verder omhoog.

Een tweede probleem dat ook Luyendijk signaleert is de amoraliteit. Een cultuur waarin alles mag, tenzij het expliciet verboden is. De verkoop van peperdure financiële producten aan klanten die de risico’s van dit soort producten onmogelijk konden begrijpen, was het gevolg. In Nederland is dit sinds 2008 verboden voor consumentenproducten via de zogeheten zorgplicht. Maar voor bedrijven geldt nog te veel dezelfde benadering als voorheen. Dat is te zien: het midden- en kleinbedrijf (mkb) zit vol met derivaten, onze sociale huursector ging er bijna aan ten onder. Deutsche Bank ging schandalig om met de haar toevertrouwde zakelijke klanten en over bijzonder beheer regent het klachten. Het wordt tijd dat ook professionele partijen beter worden beschermd. En dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) niet alleen bevoegdheden heeft voor consumentenbescherming, maar ook marktmeester wordt voor zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) en mkb’ers.

Misschien wel het grootste probleem is het gebrek aan verbondenheid met de samenleving. Recentelijk kondigde de accountancy onder druk van de Tweede Kamer forse veranderingen af. In de governance, beloningen en de onhoudbaar geworden partnerstructuur. Wat mij betreft is een normalisering van de gehele financiële sector noodzakelijk: qua beloningen, producten, houding, gedrag en cultuur. Dat impliceert grote veranderingen. En eigen initiatief. De voorbeelden van torenhoge beloningen moeten tot het verleden behoren. Niet alleen vanwege de perverse prikkels, ook omdat het onverdedigbaar is vanuit maatschappelijk perspectief. De premisse dat alles wordt gedaan wat volgens de wet mag, moet van tafel. Denk je eens een land in waar iedereen handelt naar wat niet expliciet verboden is. Een ramp om in zo’n land, wijk of buurt te leven.

Eén onderwerp wordt door Luyendijk nog niet aangeraakt: de omgang met data en privacy. Niet verwonderlijk, want het huist in het minder spannende deel van de bank: het betalingsverkeer. Maar juist daar zit nu een schat aan data. Wie het betaalgedrag van zijn klanten kent, weet ongelooflijk veel van iemands persoonlijke leven. En als je praat met bankiers, blijkt dat zij er niet van doordrongen zijn dat die data zijn verkregen door de nutsfunctie van het goed verlopen van overschrijvingen en betalingen. De data zijn niet van de bank, maar van de klant. ING en VNO-voorman Hans de Boer zien data echter als bron van toekomstig winstpotentieel. Die houding past niet meer bij deze tijd, waarin privacy steeds belangrijker wordt. Ik zal daarom met voorstellen komen om de privacy op dit punt te beschermen.

Ondanks de weerstand en de lobby maakt dit kabinet de sector gezonder. Door hogere buffers te eisen zodat klappen zelf kunnen worden opgevangen. Door het provisieverbod, waardoor het aansmeren van producten wordt beperkt. Door de op principes gebaseerde benadering kracht bij te zetten met de invoering van de bankierseed. Door de AFM meer bevoegdheden te geven bij het productbeleid. Door de risico’s van zakenbankieren af te scheiden van de bank, zodat de nutsfunctie beschermd wordt. Door de vormgeving van Europees bankentoezicht, zodat toezichthouders minder verweven zijn met de sector en strenger durven op te treden.

Er is al veel verbeterd maar nieuwe stappen blijven nodig. Om de betaalgegevens van consumenten beter te beschermen. Tegen banken, maar ook tegen nieuwe dienstverleners als Apple en Google. Door de afhankelijkheid en kwaliteit van accountants te verbeteren. Door kredietbeoordelaars en de wetgeving die hen zo belangrijk maakt door te lichten. Er is nog veel werk te doen en het boek van Luyendijk biedt daarvoor nieuwe energie en inspiratie. Maar uiteindelijk is het ook aan bankiers zelf niet alleen dienstbaar te zijn aan zichzelf, maar aan de maatschappij.

Een verbonden samenleving

Eerlijke spelregels zijn nodig. Zodat grote bedrijven netjes belasting betalen, net als de bakker op de hoek. Zodat we uitbuiting van werknemers aanpakken. En zodat we minder schreeuwen en beter naar elkaar luisteren.

Lees ons verkiezingsprogramma