Een uniek duo: Kok en Wöltgens tijdens Lubbers III

Een uniek duo: Kok en Wöltgens tijdens Lubbers III

Door De Redactie op 11 december 2012 Delen  

Het derde kabinet-Lubbers (1989-1994) bleek geen succes voor de PvdA. Bij de verkiezingen van 1994 werd zwaar verloren. Maar doordat het CDA nog meer verloor, kon Wim Kok premier worden van een coalitie met VVD en D66. Het kan vreemd lopen in de politiek. Interessanter echter zijn de voorafgaande, dramatische jaren waarin vice-premier en minister van Financiën (en PvdA-leider) Wim Kok zware bezuinigingen voor zijn rekening moest nemen.

Door Jan Marinus Wiersma, voormalig Europarlementariër (1994-2009)

Politieke stormen
Thijs Wöltgens, Kamerlid en financieel woordvoerder, werd in 1989 fractievoorzitter. Samen met Kok vormde hij een duo dat heftige politieke stormen moest doorstaan. Op het eerste gezicht een curieus koppel: de in alle opzichte sobere en precieze Wim Kok, op wie de verantwoordelijkheid zichtbaar zwaar rustte, en de levenslustige Limburger, die naast intelligent ook zeer relaxt overkwam.

Waarschijnlijk konden ze juist door deze verschillen goed met elkaar uit de voeten. En al zal Wöltgens het wel eens moeilijk gehad hebben, wanneer hij klem zat tussen kabinet, fractie en de partij, zijn relativeringsvermogen en zijn flexibiliteit hielpen hem de rol te spelen waarvoor hij vanaf het begin koos. Omdat er potentieel een rechtse meerderheid in de Tweede Kamer was, wilde hij zich niet dualistisch opstellen en ruimte laten ontstaan tussen fractie en regeringsploeg.

Als voormalig financieel specialist kon Wöltgens zich inleven in de problemen van een kabinet waarbij de agenda vooral gedreven werd door bezuinigingen. Hij koos bewust voor loyaliteit jegens Wim Kok. Die zal zich op zijn beurt wel eens geërgerd hebben aan de losse stijl van politiek bedrijven van zijn fractievoorzitter. Maar vallen liet hij hem niet; ook niet toen partijvoorzitter Felix Rottenberg openlijk speculeerde over een tussentijds vertrek van Wöltgens.

Rebellie
Het had natuurlijk best anders kunnen lopen. In 1991 was het land in rep en roer, omdat het kabinet wilde korten op de duur en de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. De vakbeweging kwam in opstand en een rebellie dreigde binnen de PvdA. Zoals wel vaker in dergelijke situaties moest er een schuldige gevonden worden voor ‘het gebrek aan regie’ in de partij.

Was de leiding te handhaven? Ik herinner me dramatische bijeenkomsten van het Dagelijks Bestuur. Ook partijvoorzitter Marjanne Sint was omstreden geraakt. Zij nam haar verantwoordelijkheid en trad af. Daarmee was de druk enigszins van de ketel. Dat Wöltgens probeerde zijn hoofd koel te houden, heeft zeker bijgedragen aan het vinden van een oplossing die er uiteindelijk op neerkwam dat Wim Kok op een speciaal partijcongres de vertrouwensvraag stelde. Ook Wöltgens sprak op dat somber gestemde congres, maar zijn poging om het partijkader op te beuren was typerend voor de rol die hij speelde. We zitten in de put, zo hield hij de congresgangers voor. Maar, zo voegde hij eraan toe, het was wel een bouwput.

Gelukkig heb ik niet alleen de WAO-perikelen nog op mijn netvlies staan. Ik was in die tijd buitenlandsecretaris en ik verbaas me er nog steeds over dat zij tijd vonden om gezamenlijk initiatieven te ontwikkelen binnen de Europese sociaaldemocratie. Dit jaar bestaat de Party of European Socialists twintig jaar. Kok en Wöltgens stonden aan de wieg ervan.

In ons land vormden zij een uniek duo. Conflicten werden binnenskamers uitgevochten; naar buiten toe traden ze eensgezind op. Dat Lubbers III de rit heeft uitgezeten, kan mede daaruit verklaard worden.

Noot: ik heb dankbaar gebruik gemaakt van het boek van Peter Rehwinkel en Jan Nekkers, Regerenderwijs. De PvdA en het kabinet Lubbers/Kok. Amsterdam, 1994.

Delen:

Een verbonden samenleving

Eerlijke spelregels zijn nodig. Zodat grote bedrijven netjes belasting betalen, net als de bakker op de hoek. Zodat we uitbuiting van werknemers aanpakken. En zodat we minder schreeuwen en beter naar elkaar luisteren.

Lees ons verkiezingsprogramma