'Verhagen mijdt klare taal over atoomwapens'

'Als Nederland een gidsland wil zijn, zou minister Verhagen openlijk moeten aangeven dat hij terugtrekking van Amerikaanse kernwapens van Europees grondgebied wenselijk vindt', schrijft Tweede-Kamerlid Martijn van Dam in een opiniestuk in NRC Handelsblad, 'en dat Nederland van de NAVO-kernwapentaak af wil.'

NRC Handelsblad publiceerde dit opiniestuk op 3 december 2009.

'Met enige verbazing heb ik de brief van minister Verhagen van Buitenlandse Zaken gelezen waarin hij deze krant verwijt ten onrechte geschreven te hebben dat hij geen rol wil spelen als atoomgids, oftewel als aanjager van de discussie over nucleaire ontwapening (NRC Handelsblad, 27 november). Verhagen stelt zich helemaal achter het artikel van de vier Ministers van Staat te staan waarin zij pleiten voor kernontwapening.

Het is opmerkelijk dat hij in zijn brief niet ingaat op de belangrijke, in eerste instantie niet gepubliceerde, passage waarin de Ministers van Staat ‘atoomgidspleitten voor de beëindiging van de kernwapentaak binnen de NAVO en voor de terugtrekking van Amerikaanse kernwapens van Europees grondgebied. Het waren precies die twee zaken waar de minister en ik in de debatten in de Tweede Kamer over van mening verschilden. De minister was en is namelijk niet bereid zich voor beide uit te spreken, terwijl dat wel wenselijk is.

President Obama sprak op 5 april in Praag de ambitie uit om serieus werk te maken van nucleaire ontwapening. Hij heeft daarbij steun nodig van Europese landen. De NAVO gaat immers nog steeds uit van bescherming door de zogeheten nucleaire paraplu van Amerikaanse kernwapens. Die zijn deels aanwezig op Europees grondgebied; volgens nooit officieel bevestigde berichten in Nederland, Duitsland, België, Italië en Turkije. Voor de uitvoering van de nucleaire bescherming hebben deze landen een zogenoemde kernwapentaak. De desbetreffende nationale krijgsmachten moeten in staat zijn Amerikaanse kernwapens in te zetten in noodsituaties. Deskundigen betwijfelen overigens of dat überhaupt niet in strijd is met het non-proliferatieverdrag dat de overdracht van kernwapens verbiedt. Wie president Obama wil steunen, zal de Amerikanen expliciet moeten laten weten niet langer te hechten aan de bescherming door kernwapens en zeker niet die op Europees grondgebied. De Amerikanen kunnen immers niet zelf voorstellen die bescherming terug te trekken. Dat zou immers niet van goed bondgenootschap getuigen.

Als Nederland een gidsland wil zijn, zou minister Verhagen openlijk moeten aangeven dat hij terugtrekking van Amerikaanse kernwapens van Europees grondgebied wenselijk vindt en dat Nederland van de NAVO-kernwapentaak af wil. Obama kan op basis van dat signaal de Amerikaanse kernwapens op Europees grondgebied betrekken bij de onderhandelingen die hij zal voeren met de Russische president Medvedev. Terugtrekking van de Amerikaanse kernwapens, als resultaat van die onderhandelingen, zou zeer wenselijk zijn.

De nieuwe Duitse regering heeft dat goed begrepen en sprak in het coalitieakkoord af zowel in NAVO-verband als in bilaterale contacten met de VS te zullen aandringen op terugtrekking van Amerikaanse kernwapens van Duits grondgebied.

Minister van Buitenlandse Zaken Westerwelle zei op 25 oktober in de Deutsche Welle: „Duitsland moet vrij zijn van nucleaire wapens.” Het zijn uitspraken die Verhagen niet voor zijn rekening wil nemen. In een gezamenlijke persconferentie met Verhagen herhaalde Westerwelle de klare taal. De Süddeutsche Zeitung tekende op 2 november op dat Verhagen, in tegenstelling tot Westerwelle, daarbij niet concreet werd, maar zich slechts uitsprak voor een kernwapenvrije wereld. Deze krant bevindt zich dus in goed gezelschap met de constatering dat Nederland niet de rol van gidsland op zich neemt.

Als minister Verhagen de rol van atoomgids wil, zal hij zich net zo nadrukkelijk moeten uitspreken voor terugtrekking van Amerikaanse kernwapens als Westerwelle en voorop gaan in de discussie in de NAVO om een einde te maken aan de kernwapentaak.'

Als Martijn van Dam wil dat de regering klare taal spreekt over de opslag van kernwapens in Nederland, zou het volgens mij beter zijn geweest minister Verhagen te vragen onomwonden te ZEGGEN of te VERKLAREN hoe het daarmee zit. In plaats van daarvan gebruikt hij het halfslachtige mode-cliché AANGEVEN. Daarmee vollgt hij braaf de gewoontes van de minister-president (die het bestaan van werkwoord 'zeggen' lijkt te zijn vergeten), maar ik vind dat loyaliteit aan de coalitie niet zo ver hoeft te gaan dat PvdA politici zich aan diens beperkte woordkeus conformeren. Wat betreft de inhoud van het artikel ben ik van mening dat er met betrekking de militaire samenwerking tussen Nederland en de VS verscheidene veel dringendere onderwerpen zijn dan de vraag of er op vliegbasis Volkel al of niet nog enkele bouwpakketten voor kernwapens liggen opgeslagen. Als het antwoord daarop bevestigend mocht luiden - en di dan kan dat alleen maar tijdverspillende debatten uitlokken. Met de huidige president in het Witte Huis heb ik voorshands genoeg vetrouwen dat de beeïndiging van deze betrokkenheid bij een door de loop van de geschiedenis achterhaalde afschrikkingsmacht ook zonder aandringen vanuit de Tweede Kamer spoedig zal ophouden.

Na het voorpagina-artikel in de Volkskrant van een paar weken geleden kon een vervolg niet uitblijven. Maar dit blijven symbolische, goedkope teksten. Hard roepen dat je tegen kernwapens en de verspreiding bent doet het altijd goed, maar het 'terugsturen' van deze kernwapens die in NAVO-verband in Europa liggen opgeslagen, is wel het minst belangrijke in het kader van non-proleferatie. Veel belangrijker is om te zorgen dat er geen nieuwe landen komen met een lidmaatschap van de club van kernwapenbezitters. Iran is in dat verband iets waar de aandacht naar uit moet gaan, en niet naar die 10 a 20 verouderde bommen die op Volkel liggen. Ten tweede is het ook van veel groter belang dat kernwapens niet in handen vallen van terroristen en ander gespuis. Denk aan Pakistan. Ten derde, het is één grote illusie om Europa kernwapenvrij te maken, want Frankrijk en Engeland peinzen er niet over hun kernwapens overboord te gooien. Dat zijn namelijk hun eigen kernwapens en die zijn niet van Amerika. Ten vierde, in het streven naar een kernwapenvrije wereld (wat één grote utopie is) zijn bovenal twee landen aan zet: Amerika en Rusland. Zij hebben in eigen land nog steeds enorme stockpiles aan kernwapens liggen. Laat hen vooral eerst eens beginnen met het verder beperken daarvan. Die 'paar' wapens in Europa steken daar nogal schril bij af. Mooi symbolisch als wij de kernwapens teruggeven aan de Amerikanen, maar je schiet er niks mee op. Nou ja, je haalt er wel de krant mee en dat is voor menig kamerlid belangrijker dan een inhoudelijk sterk verhaal.