Waar blijft het nieuwe paradigma?

Onder het motto 'onafhankelijk en vrij, maar niet over de partij' dit keer de column van publicist Paul Bordewijk. Over de verwachte 'paradigma-wisseling' die vooralsnog uitblijft. 'Het grote verhaal over wat we van de crisis kunnen leren is nog steeds niet geschreven. Misschien is de crisis daarvoor te snel weer voorbij.'

'In de vorige eeuw heeft tweemaal een economische crisis geleid tot een andere consensus over de manier waarop de economie moet worden aangestuurd. De crisis van de jaren dertig baarde de verzorgingsstaat. Er ontstond brede overeenstemming dat om zo’n crisis te vermijden een sterke sturing van de economie noodzakelijk is, en dat mensen voor hun welzijn in belangrijke mate afhankelijk zijn van collectieve voorzieningen. Analoog aan de wetenschap, wordt voor een dergelijke brede overeenstemming vaak de term paradigma gebruikt.

De crisis rond 1980 leidde ook tot een paradigmawisseling. Nu ontstond er brede overeenstemming dat de economie alleen goed kan functioneren wanneer mensen zo veel mogelijk individueel beloond worden voor hun individuele prestaties, en zelf mogen beslissen wat ze met die beloning doen. Daarmee werd het neoliberalisme de dominerende ideologie. Het propageerde minder staatsbemoeienis, inperking van de verzorgingsstaat, en marktconforme beloningen, met grotere inkomensverschillen als gevolg. Binnen bedrijven werd veel meer gedaan aan prestatiebeloning, met als meest markante voorbeeld de bonussen bij de banken.

Nu zitten we weer met een crisis. Vorig jaar moest de veel gesmade overheid ineens de banken redden. Er waren toen allerlei verwachtingen dat er opnieuw een paradigmawisseling op handen was. Daar hebben we tot nu toe echter weinig van gezien. Bij de banken probeert men zo snel mogelijk de oude gang van zaken te herstellen. Er komt geen scheiding tussen betaalverkeer en investeringsbanken. Nog na de uitbraak van de crisis werd de Postbank opgeheven, die in ieder geval nog het imago had van een bank waar je geld veilig was en men probeerde je van dienst te zijn in plaats van zoveel mogelijk aan je te verdienen.

Er blijven gewoon systeembanken bestaan, die te groot zijn om om te vallen en waar dus de belastingbetaler de risico’s loopt van de stupiditeiten van de corpsballen die het er voor het zeggen hebben. De fusie tussen Fortis en ABN Amro gaat gewoon door. De grote banken weten ook niet hoe snel ze zich van de staatssteun moeten bevrijden om weer op grote schaal bonussen te kunnen uitdelen. Wat de bijzondere talenten zijn van de mensen die die bonussen ontvangen is mij nooit duidelijk geworden, maar er worden op deze manier gigantische bedragen afgetapt uit de economie, die terecht komen bij een klein kringetje van geprivilegieerden.

Evenmin is er een paradigmawisseling opgetreden ten aanzien van de verzorgingsstaat. Het kabinet Balkenende-IV beloofde het eerste kabinet te worden sinds Lubbers-I dat de restanten van de verzorgingsstaat intact liet. Maar de grote bedragen die de staat heeft moeten uitgeven om te voorkomen dat de kredietcrisis de hele economie zou lamleggen, zijn nu de aanleiding om een gigantische bezuinigingsoperatie op te starten. Daarmee gaat het bezuinigen op de verzorgingsstaat gewoon door, en blijkt het vierde kabinet Balkenende niets anders dan het negende kabinet Lubbers.

Ook GroenLinks’ers pleiten tegenwoordig voor individualisering van de sociale zekerheid. De Onderwijsraad wil de inspanning van individuele leraren in de gaten kunnen houden, en daarom moet er nog meer bureaucratie komen. Het gaat steeds om financiële prikkels, niet om verantwoordelijkheidsgevoel of solidariteit. Het zijn nog steeds oprispingen uit het neoliberale repertoire. Het grote verhaal over wat we van de crisis kunnen leren is nog steeds niet geschreven. Misschien is de crisis daarvoor te snel weer voorbij.'

Paul Bordewijk

Met instemming het stuk van Paul Bordewijk over een nieuw paradigma gelezen.Als tegenhanger zou het heel goed hebben kunnen staan naast het stuk van Frank Kalshoven in de Volkskrant van Zaterdag 21 november 2009. Voor K. schijnt het vooral van belang te zijn dat niet meer " ëen loopje wordt genomen met andermans portemonnee".

Bordewijk heeft gelijk. Het is ook voor mij een raadsel waar de smart assess van onze politieke vereniging blijven. Tony Judt zei onlangs dat de sociaaldemocratie een discursief probleem heeft. Hoe praten we met elkaar over een decent society? Waarom is het economisch begrippenarsenaal zo overheersend in het debat? Wat betekent dat, als je een vraag en aanbodcurve op je bril hebt laten etsen? Marcel van Dam geeft een mooi antwoord in zijn recente eruptie van boosheid over de onrendabelen. Wat was er verkeerd met Keynes en het New Deal denken? Het conservatieve radicalisme in Amerika bracht ons Reagan en Thather en de crisis: en Obama moet daartegen in roeien. Die heeft pas echt een probleem: wij zouden nog een nieuw paradigma kunnen ontwikkelen.

Beste Paul, Het optimisme over de voorbije crisis deel ik niet. Het pessimisme over het uitblijven van een paradigma-wisseling overigens ook niet. Op meerdere plekken merk ik dat er nagedacht wordt over en gewerkt wordt aan andere uitgangspunten om met elkaar samen te leven en samen te werken. Wellicht dat het niet met een grote klap gaat, en wellicht dat de crisis nog dieper zal moeten toeslaan, maar we zullen er een keer aan moeten geloven dat ongebreideld materialisme niet werkt en het modificeren van een maatschappij naar een model en vervolgens beheersen en controleren ook niet werkt. De kans is groot dat we nog eens ervaren dat het voor jezelf en je omgeving beter werkt als je denkt en handelt vanuit een gedeeld belang en het gebruiken van ieders waarde. Het is niet makkelijk om daar in de grote boze wereld op te vertrouwen, maar klein beginnen is een aanrader, ook al vraagt dat veel geduld.

L.S., ook ik mis de hard nodige antwoorden op de tweeledige PvdA problematiek: 1. wat moet onze visie worden als vervolg op het neo-liberale kapitalisme? 2. hoe trekken we zwevende kiezers naar ons toe? mijn adviezen op deze twee punten zijn: ad 1. de PvdA moet in samenspraak met haar Europese partners in de PES een eenduidige visie met een concreet stappenplan ontwikkelen richting het sociaal kapitalisme ad 2. het is tijd om een tweesporen strategie in te zetten en wel snel in verband met de op handen zijnde gemeenteraadsverkiezingen: ad 2a. de PvdA koerst op lokaal nivo naar het invoeren van het TRIALISME, nu het dualisme nog steeds leidt tot breedgedragen onvrede; trialisme is een evenwichtige besluitvorming tussen 2 stakeholders, te weten de colleges van B&W, de gemeenteraad en de kiezers (liefst te beginnen bijde leden van politieke partijen) dit haalt de kracht weg van lokale partijen en trekt zwevende kiezers op twee manieren aan: a. men gaat weer meedoen b. men wordt lid ad 2b. er moet per gemeente in navolging op een oud manifest (den Uijl c.s.) VOORAFGAAND aan de verkiezingen gewerkt worden met maximaal 3 alternative coalities, waar de PvdA in twee van de gevallen deel uitmaakt; dit inclusief een vooraf uitonderhandeld coalitieprogramma met bijbehorende wethouders; alleen zo kun je het vertrouwen terugwinnen van de kiezer die immers nu ALTIJD waar voor zijn/haar stem krijgt, namelijk het WAARMAKEN van beloftes uit de verkiezingstijd ik wiil hiermee een BREDE discussie losweken in de partij en ben graag bereid in een werkgroep te gaan zitten die deze ideen bv. samen met de Wiardi Beckman Stichting verder vorm geeft Wim van Oudheusden 10 jaar raadslid 4 jaar Statenlid tig jaar afdelings bestuurslid gekozen lid Politiek Forum Economie lid werkgroep Kenniseeuw en fervent tegenstander van OUDE politiek het loont niet meer om onze KOPSUKKKEN af en toe af te vaardigen naar Venlo, Venray,,.,.,, it is time for a CHANGE, maar dan wel een ECHTE